1. Làn sóng từ thị trường chứng khoán – 98 công ty đổ xô mua crypto
Năm 2025 đánh dấu một chương mới trong lịch sử tiền mã hóa khi các công ty truyền thống đổ xô chuyển đổi thành “công ty kho bạc crypto”, tạo nên một cơn sốt chưa từng có. Chỉ trong nửa đầu năm, ít nhất 98 công ty đã công bố kế hoạch thu mua và nắm giữ crypto.
Tất cả bắt nguồn từ thành công của Strategy và loạt công ty thua lỗ đổi đời nhờ mua Bitcoin, nhưng nay đang được mở rộng sang ETH lẫn các altcoins khác như BNB, LTC, XRP, SUI, HYPE, TON,…
Gần như tất cả đều có chung mô-típ: Phát hành thêm cổ phiếu để huy động vốn -> Thu gom altcoins và ra tin -> Khiến giá cổ phiếu tăng vọt hằng trăm %, thậm chí hằng nghìn %.
Tuy nhiên, đằng sau sự hứng khởi là lo ngại về bong bóng đầu cơ. Những kho bạc này có thể trở thành công cụ cho giao dịch nội gián, bơm giá rồi bán tháo, tạo rủi ro hệ thống mà 5 Phút Crypto sẽ làm rõ ở phần sau.
Rủi ro này cũng được chính Vitalik Buterin, cha đẻ Ethereum cảnh báo đến công chúng: “Nếu 3 năm nữa có người nói với tôi rằng chính việc này đã làm ETH sụp đổ… tôi nghĩ ngay đến việc họ đã vay mượn quá đà, biến ETH thành một trò canh bạc nguy hiểm”.
2. Tại sao xu hướng dự trữ crypto trở nên phổ biến?
Bản chất của mô hình
Thay vì kinh doanh truyền thống, công ty tập trung vào việc kiếm lợi từ crypto:
- Tăng giá tự nhiên của coin: Nếu giá coin nắm giữ tăng, giá trị kho bạc tăng, công ty lời lớn.
- Yield: Kiếm thêm tiền từ staking, như gửi crypto vào mạng lưới để nhận phần thưởng – staking ETH, lending (cho vay crypto lấy lãi)…
Ngoài ra, các công ty này cũng khai thác một “lỗ hổng” thú vị trong quy định: Hàng nghìn tỷ USD từ các quỹ hưu trí, quỹ đầu tư quốc gia, quỹ tín thác hiện vẫn bị cấm mua trực tiếp crypto, nhưng được phép mua cổ phiếu công ty niêm yết. Các công ty dự trữ crypto trở thành cầu nối hợp pháp, giúp dòng tiền tổ chức khổng lồ tiếp cận crypto gián tiếp.
Hiệu ứng Strategy và môi trường pháp lý thân thiện
Cơn sốt công ty tích trữ crypto bùng nổ năm 2025 nhờ bối cảnh hoàn hảo: các dự luật GENIUS và CLARITY tạo khung pháp lý thân thiện với crypto tại Mỹ, dòng vốn khổng lồ từ các quỹ ETF Bitcoin, và quan trọng nhất – câu chuyện thành công của Strategy đã trở thành “kinh thánh” cho cả ngành.
3. Rủi ro từ các công ty dự trữ crypto
3.1 Vị thế quá khác biệt của Strategy
Strategy thành công nhờ mua BTC giá thấp, giữ chặt qua giai đoạn thị trường hoảng loạn, rồi hưởng lợi khi giá BTC tăng vọt. Cổ phiếu MSTR nhận được sự FOMO nhờ lợi nhuận khổng lồ. Từ đó, nhiều công ty học theo, hy vọng trở thành “Strategy thứ hai”
- Tuy nhiên, nhiều công ty áp dụng mô hình này không phải để phát triển bền vững, mà để “pump dump” giá cổ phiếu. Họ thường bắt đầu từ một công ty vỏ bọc, vốn hóa nhỏ (dưới 10-20 triệu USD), đang suy yếu, niêm yết trên sàn chứng khoán như Nasdaq và “mua lấy, mua để” các đồng coin nhằm trục lợi từ cơn sóng được Strategy tạo ra.
- Hầu hết chỉ nói về mức lợi nhuận mà Strategy có được mà quên đi rằng, công ty đã miệt mài DCA BTC ở những vùng giá thấp, thời điểm cả thị trường hoảng loạn và mất niềm tin với BTC. Giờ đây các công ty lại thu gom ở vùng giá rất cao nếu so với vị thế “an toàn” như Strategy.
- Chưa kể sự tăng trưởng vững chắc của BTC hay ETH đã được chứng minh qua nhiều chu kỳ – sống sót qua bao lần sụp đổ 80-90% rồi phục hồi mạnh mẽ. Trong khi đó, hiện nay xuất hiện ngày càng nhiều công ty lập quỹ tích trữ altcoin như SUI, HYPE, SOL. Nhớ rằng trong bear market 2022, hàng loạt altcoin “hot” đã bay hơi 95-99% giá trị và nhiều dự án không bao giờ phục hồi.
3.2 Sự không rõ ràng trong các thương vụ PIPE
PIPE là hình thức các công ty đại chúng bán cổ phiếu riêng lẻ cho nhà đầu tư tổ chức lớn, thường với giá chiết khấu cố định so với thị trường. Đây là công cụ được các công ty dự trữ nhỏ gần đây ưa chuộng vì khả năng huy động vốn khủng trong thời gian ngắn.
Quy trình huy động vốn qua PIPE như sau:
- Huy động vốn: Phát hành thêm cổ phiếu để bán cho nhà đầu tư lớn (quỹ hoặc cá nhân giàu). Giá bán thường không công khai, nhưng hoàn toàn có thể bán rất rẻ để thu hút dòng tiền một cách nhanh chóng.
- Sử dụng tiền: Công ty dùng số tiền đó để mua crypto. Họ thường mua qua các giao dịch vòng ngoài (OTC), nghĩa là mua trực tiếp từ các tổ chức lớn như quỹ đầu tư mạo hiểm (VC) hoặc các Foundation của đồng coin. Cách này không làm ảnh hưởng trực tiếp đến giá trên thị trường, đây cũng là cách mà các công ty như Strategy thường làm.
- Công bố thông tin: Ra thông báo sở hữu crypto, kết hợp các chiêu trò để đẩy giá cổ phiếu.
- Nhà đầu tư lớn bán ra: Nhà đầu tư ở bước đầu tiên có thể bắt đầu bán cổ phiếu khi công ty nộp đơn đăng ký lên SEC. Vì họ mua với giá rẻ, họ có thể bán ra với lợi nhuận gấp 2-3 lần sau khi ra tin. Thị trường biết rõ điều này nên thường phản ứng trước – nhà đầu tư bán tháo ngay cả trước khi cổ phiếu PIPE thực sự được phép giao dịch.
Trong quy trình này, một số nhà đầu tư lớn có thể chính là các VC hoặc tổ chức liên quan. Ví dụ, họ có thể bán ETH hoặc BTC cho công ty qua OTC, rồi dùng tiền đó mua cổ phiếu ưu đãi, và sau đó bán cổ phiếu để kiếm lời. Điều này tạo ra vòng lặp lợi ích cho nhóm nội bộ.
Tuy nhiên, dòng vốn khổng lồ đổ vào quá nhanh này lại tạo ra những hệ lụy:
- SharpLink Gaming: Công ty đã huy động 425 triệu USD thông qua PIPE để tích trữ ETH. Con số này khủng khiếp khi so với quy mô công ty – họ chỉ có 659.680 cổ phiếu đang lưu hành, nhưng phải phát hành thêm 58,7 triệu cổ phiếu mới, tương đương tăng 8.893%. Giá cổ phiếu lao dốc ngày 12/6 khi công ty nộp S-ASR – một dạng đơn S-3 cho phép nhà đầu tư có thể bán cổ phiếu.
- Upexi: Từ một công ty công nghệ bất động sản, chuyển hướng sang chiến lược tích lũy Solana vào tháng 4. Họ đã huy động tổng cộng 100 triệu USD qua PIPE, tăng lượng cổ phiếu từ 1,34 triệu lên 37,31 triệu tương đương gấp 25,69 lần. Hồ sơ S-1 có hiệu lực ngày 23/6, và ngay lập tức giá rơi mạnh.
Khi được hỏi có dự đoán trước cú rơi không, giám đốc chiến lược của Upexi thừa nhận “luôn là khả năng có thể xảy ra”:
“Khi huy động PIPE, chúng tôi không chắc ai sẽ ‘diamond hands’, hoặc thị trường có lo sợ về khả năng bán tháo từ 15 quỹ VC crypto tham gia PIPE hay không. Chúng tôi biết khả năng bán tháo luôn tồn tại. Nhưng để huy động một số tiền lớn trong thời gian ngắn, đây là sự đánh đổi mà chúng tôi chấp nhận.”
Rõ ràng, rủi ro từ các cổ phiếu của các công ty huy động vốn qua hình thức PIPE là thứ luôn hiện hữu.
3.3 Rủi ro từ bong bóng mNAV
mNAV đo lường thị trường định giá công ty cao hơn giá trị crypto nắm giữ bao nhiêu.
Ví dụ: Công ty A có 100 triệu USD crypto. Nếu cổ phiếu công ty A được định giá 200 triệu USD, thì mNAV = 2. Nghĩa là nhà đầu tư đang trả gấp đôi để sở hữu gián tiếp crypto qua công ty.
- Khi mNAV lớn hơn 1, một vòng lặp thần kỳ xuất hiện – công ty phát hành cổ phiếu với giá cao, dùng tiền thu được mua thêm crypto, tăng lượng crypto nắm giữ trên mỗi cổ phiếu, khiến nhà đầu tư càng hào hứng và đẩy mNAV cao hơn nữa.
- Nhưng khi mNAV < 1, niềm tin lung lay. Lúc này, mua cổ phiếu công ty còn rẻ hơn mua trực tiếp crypto! Công ty buộc phải mua lại cổ phiếu của chính mình. Điển hình như Bitmine vào cuối tháng 7 đã chuẩn bị sẵn 1 tỷ USD cho việc này. Một công ty bán có thể không sao, nhưng với hàng trăm công ty cùng nắm các loại crypto, khi 5-10 công ty bắt đầu bán sẽ kích hoạt hiệu ứng domino:
Giá crypto giảm khiến tất cả công ty lỗ trên sổ sách -> Nhà đầu tư hoảng loạn bán tháo cổ phiếu -> Thêm nhiều công ty buộc phải bán crypto -> Vòng luẩn quẩn không lối thoát.
Các công ty dự trữ crypto đang ngày càng đông đúc – chỉ trong tháng qua đã có ít nhất 15 công ty mới công bố chiến lược này và con số vẫn liên tục gia tăng. Khi hàng trăm công ty cùng dùng một chiêu huy động vốn, hệ thống trở nên cực kỳ mong manh. Sự suy giảm ở bất kỳ yếu tố nào trong ba biến số – tâm lý nhà đầu tư, giá crypto, và thanh khoản thị trường – đều có thể làm sụp đổ tất cả.
Viễn cảnh này từng xảy ra với bong bóng investment trust những năm 1920, khi các quỹ phát hành cổ phiếu để mua thêm tài sản trong một vòng lặp tương tự, rồi sụp đổ dây chuyền khi tâm lý đảo chiều, góp phần gây ra Đại Khủng hoảng 1929. Dù cơ chế ngày nay minh bạch và được quản lý tốt hơn, tuy nhiên mô hình hình thành vốn dựa trên mNAV vẫn phải chịu những rủi ro tương tự.
Cần làm rõ rằng ngoài Strategy, các công ty khác có quy mô tương đối nhỏ – chỉ nắm khoảng 32 tỷ USD crypto, tương đương 0,83% vốn hóa toàn cầu. Vì vậy, Ở HIỆN TẠI rủi ro mô tả ở trên phần lớn vẫn mang tính lý thuyết, nhưng đáng theo dõi khi xu hướng này tiếp tục được thổi phồng.
4. Nhà đầu tư nên cẩn trọng nhìn nhận xu hướng này
Việc các công ty ở TradFi đổ xô mua Crypto có thể xem là kênh quảng bá rất tốt với công chúng, giúp cho các đồng coin có một lực mua mới. Tuy nhiên, ẩn sau đó có thể là những thỏa thuận mà rất khó để chúng ta nhận ra.
Chưa bàn tới bức tranh dài hạn, việc các công ty chưa thực sự tạo ra lợi nhuận hoặc chứng minh hiệu quả từ việc thu mua Crypto nhưng giá cổ phiếu tăng 2-4 lần đã thể hiện rõ dấu hiệu của “bong bóng”.
Một số tiêu chí mà bạn có thể dùng để đánh giá khi tiếp nhận thông tin từ các công ty dự trữ crypto:
- Đánh giá lại tiềm năng của các Altcoins: Không phải cứ được quỹ mua với số tiền hàng trăm triệu USD là “thơm”. Hệ sinh thái, nội tại của dự án nên được ưu tiên làm tiêu chí đánh giá. Nó có được tin tưởng hay không? Hay nó có ứng dụng gì để đi dài với thị trường trong thời gian tiếp theo?
- Đánh giá tính minh bạch: Rất khó để bạn có thể kiểm tra được giao dịch mà các công ty thực sự mua. Chỉ những công ty lớn như Bitmine, SharpLink Game mới công khai việc này. Đối với các altcoins và công ty nhỏ hơn, cẩn thận là điều cần thiết.
- Theo dõi ba điều kiện vàng: Mô hình công ty tích trữ crypto chỉ thực sự hoạt động hiệu quả khi cả 3 yếu tố sau cùng thuận lợi:
- (1) Giá crypto đang trong xu hướng tăng bền vững;
- (2) Premium vốn chủ sở hữu (mNAV) vẫn duy trì ở mức cao – thể hiện niềm tin của thị trường;
- (3) Thị trường vốn còn thanh khoản và sẵn sàng đón nhận các đợt phát hành cổ phiếu mới.
- Khi bất kỳ yếu tố nào suy yếu, mô hình dự trữ bắt đầu lung lay. Vì vậy, nhà đầu tư thông minh cần quan sát cả 3 chỉ báo này.
Xu hướng các công ty thu gom crypto là con dao hai lưỡi khi mang lại dòng tiền rất lớn từ thế giới TradFi vào trong thị trường. Nhưng việc có quá nhiều công ty Zombie lại đang hồi sinh nhờ tung ra thông tin mua altcoins là một dấu hiệu mà chúng ta cần phải cẩn trọng.
Sự thật là không ai biết chính xác khi nào “bong bóng” sẽ vỡ – có thể là tháng sau, năm sau, hoặc còn kéo dài hơn nữa. Hiện tại, với Bitcoin vẫn trong xu hướng tăng, dòng vốn tổ chức vẫn chảy mạnh, và mNAV của nhiều công ty vẫn ở mức cao, cơ hội vẫn còn. Bạn hoàn toàn có thể tận dụng làn sóng này!
Nhưng hãy luôn nhớ: làn sóng đang đưa bạn đi lên cũng có thể kéo bạn xuống bất cứ lúc nào.
