1. Bí mật về chu kỳ 4 năm của Bitcoin
Hãy cùng đi sâu vào từng chu kỳ để xem máy in tiền đã điều khiển Bitcoin như thế nào.
1.1 Chu kỳ (2009 – 2013)
FED và PBOC đều bơm tiền
- Vào tháng 11/2008, Trung Quốc tung ra gói kích thích kinh tế 4 nghìn tỷ nhân dân tệ. Khoảng 2/3 gói này được tài trợ bằng vay nợ, dẫn đến tăng trưởng tín dụng bùng nổ năm 2009.
- Tháng 3 năm 2009, FED cũng bắt đầu khởi động chương trình nới lỏng – một cách nói mỹ miều cho việc in tiền không giới hạn để cứu nền kinh tế khỏi khủng hoảng tài chính toàn cầu.
Kết quả? Bitcoin từ con số gần như bằng không tăng vọt lên hơn 1.000 USD vào cuối năm 2013.
FED và PBOC đều rút tiền
Nhưng điều thú vị xảy ra tiếp theo. Cuối năm 2013, cả FED và PBOC đều bắt đầu “đóng vòi bơm tiền”:
- Tháng 12/2013, FED chính thức cắt giảm QE từ 85 tỷ USD xuống 75 tỷ USD mỗi tháng.
- Tháng 6/2013, PBOC yêu cầu các ngân hàng thương mại “kiểm soát rủi ro liên quan đến mở rộng tín dụng” – tức là thắt chặt cho vay.
- Chưa kể, ngày 05/12/2013, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) còn ra đòn mạnh khi cấm các tổ chức tài chính xử lý bất kỳ giao dịch Bitcoin nào.
Kết quả là Bitcoin sụp đổ từ đỉnh 1.100 USD xuống gần 200 USD vào cuối 2014, mất hơn 80% giá trị.
1.2 Chu kỳ ICO (2014 – 2018)
Trung Quốc bơm tiền
- Ngày 11/08/2015, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc gây sốc khi phá giá đồng nhân dân tệ, hạ tỷ giá trung tâm 1,87% so với đồng USD. Sau đó chỉ trong 3 ngày liên tiếp đồng nhân dân tệ đã mất giá 4,4%.
- Động thái này kích hoạt làn sóng vốn chảy ra khỏi Trung Quốc với quy mô chưa từng có. Theo Bloomberg, tổng vốn chảy ra khỏi Trung Quốc năm 2015 đạt kỷ lục 1 nghìn tỷ USD Mỹ, tăng hơn 7 lần so với 134,3 tỷ USD của cả năm 2014.
Dòng tiền khổng lồ này từ Trung Quốc, kết hợp với sự bùng nổ của ICO thu hút vốn vào thị trường, đã đẩy Bitcoin từ 200 USD lên gần 20.000 USD vào cuối 2017.
Trung Quốc đóng van bơm tiền
Nhưng rồi “vòi tiền” Trung Quốc cũng bị vặn lại.
Từ cuối năm 2016, Trung Quốc phát động chiến dịch giảm đòn bẩy tài chính nhằm giảm thiểu rủi ro hệ thống sau gần một thập kỷ bơm tín dụng điên cuồng kể từ khủng hoảng 2008.
Hệ quả là tăng trưởng tín dụng đã giảm mạnh từ đầu 2017 cho đến cuối 2018. Hàng nghìn doanh nghiệp bất động sản và doanh nghiệp nhà nước sống nhờ vào vay nợ bắt đầu gặp khó khăn.
Song song đó, FED cũng đang tăng tốc thắt chặt tiền tệ. Năm 2017, FED tăng lãi suất 3 lần, và năm 2018 tăng thêm 4 lần nữa, đưa lãi suất lên đỉnh 2,25-2,5%.
Màn song tấu khi Trung Quốc siết vòi tín dụng trong nước, FED tăng lãi suất ở Mỹ – đã tạo ra một cơn bão khiến Bitcoin sụp đổ từ gần 20.000 USD xuống còn 3.400 USD vào cuối năm 2018.
1.3 Chu kỳ COVID (2020-2022)
FED bơm tiền
Các chuyên gia gọi đây là màn “rải tiền từ trực thăng” hoành tráng nhất trong lịch sử. Họ còn nói COVID là “cái cớ hoàn hảo” để các chính phủ làm điều họ vẫn luôn muốn làm: in tiền vô tội vạ.
Trong 2 năm 2020 – 2021, Mỹ đã tung ra 2 gói cứu trợ CARES trị giá 2.200 tỷ USD và American Rescue Plan trị giá 1.400 USD. Tổng cộng đã có hơn 476 triệu khoản thanh toán với tổng giá trị 814 tỷ USD đã được chuyển đến các hộ gia đình Mỹ. Đây là điều chưa từng xảy ra kể từ thời Tổng thống Roosevelt.
Kết quả là lượng cung tiền M2 tăng từ khoảng 15 nghìn tỷ USD năm 2019 lên hơn 21 nghìn tỷ USD vào cuối 2021. Cộng với việc lãi suất về 0%, người dân nhận được chi phiếu kích thích kinh tế và nhiều người dùng luôn số tiền đó để mua crypto.
Kết quả là Bitcoin bay từ 5.000 USD lên gần 70.000 USD – Đỉnh của chu kỳ trước.
FED rút tiền
Nhưng “bữa tiệc” không thể kéo dài mãi.
- Tháng 6/2022, lạm phát Mỹ đạt đỉnh 9,1% – mức cao nhất kể từ năm 1981. Cả năm 2022, lạm phát trung bình là 8%, tăng từ 4,7% năm 2021.
- Người dân không có tài sản tài chính cảm thấy bị bỏ rơi khi giá xăng, thực phẩm, nhà ở tăng vọt.
- FED buộc phải tăng lãi suất liên tục và ngừng in tiền vào cuối 2021.
=> Bitcoin và toàn bộ thị trường crypto sụp đổ trong năm 2022, đúng như kịch bản đã lặp lại hai lần trước đó.
Các chuyên gia nhấn mạnh: đây là quy luật cơ bản của thị trường, giá cả và lượng cung tiền tệ quyết định mọi thứ, không phải halving hay bất kỳ yếu tố kỹ thuật nào của Bitcoin.
=> Khi lãi suất thấp và tiền được bơm vào nền kinh tế, người dân có tiền để đầu tư vào tài sản rủi ro như Bitcoin. Khi lãi suất tăng và nguồn tiền cạn, họ buộc phải bán để trả nợ hoặc chuyển sang tài sản an toàn hơn.
2. Trật tự thế giới mới – Tại sao lần này khác biệt?
Thông thường, sau mỗi 4 năm, chúng ta sẽ chứng kiến kịch bản quen thuộc: máy in tiền chạy hết công suất, Bitcoin lên đỉnh, lạm phát tăng cao, NHTW tăng lãi suất và Bitcoin sụp đổ.
Nhưng lần này, các chuyên gia cho rằng luật chơi đã thay đổi hoàn toàn.
- Tổng thống Trump liên tục công khai chỉ trích FED vì giữ lãi suất quá cao. Ông nói thẳng rằng nước Mỹ cần tăng trưởng để giảm gánh nặng nợ công – và cách duy nhất để làm điều đó là in thêm tiền, giảm lãi suất, kích thích tăng trưởng.
- Trump còn muốn giảm chi phí nhà ở để “giải phóng” hàng nghìn tỷ USD giá trị tài sản đang bị đóng băng trong bất động sản kể từ sau khủng hoảng 2008.
Điều kỳ lạ là FED đang nghe theo:
- Tháng 9 năm 2024, họ bắt đầu cắt giảm lãi suất mặc dù lạm phát lõi (Core PCE) vẫn đang ở mức cao hơn mục tiêu 2%.
- Bên cạnh đó, Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen và người kế nhiệm Scott Bessent đã đi một nước cờ khéo léo. Thay vì phát hành trái phiếu dài hạn như thường lệ, họ tập trung phát hành tín phiếu ngắn hạn (T-Bills).
Tại sao lại làm vậy? Vì thời điểm đó FED có một “két tiền” khổng lồ đang nằm im, gọi là Chương trình Repo Ngược (RRP) – nơi các quỹ và tổ chức tài chính gửi tiền qua đêm để kiếm lãi. Khi Bộ Tài chính phát hành tín phiếu ngắn hạn với lãi suất hấp dẫn hơn, các tổ chức này sẽ rút tiền từ RRP ra để mua T-Bills, từ đó tiền từ két FED sẽ trở lại thị trường.
Và hệ quả là khoảng 2.500 tỷ USD từ RRP đã chảy vào thị trường mà không cần FED in thêm tiền. Hiện tại, RRP đã gần về 0, nghĩa là “két sắt” đã gần cạn.
Còn Trung Quốc? Lần này họ không còn phát tiền bừa bãi như năm 2015 nữa, nhưng cũng không phải kẻ đứng ngoài cuộc. Chủ tịch Tập Cận Bình đang đứng trước một bài toán khó:
- Một mặt, ông không muốn lặp lại sai lầm của thập kỷ trước, khi Trung Quốc in tiền như điên để kích thích kinh tế, rồi kết cục là nợ chồng chất và hàng loạt dự án đầu tư vô nghĩa.
- Mặt khác, nếu cứ để nền kinh tế chìm trong giảm phát kéo dài thì cũng chẳng khá hơn là bao.
Thực tế đang dồn Trung Quốc vào chân tường, khi tăng trưởng kinh tế đang chậm lại rõ rệt. Hàng xuất khẩu sang Mỹ sắp bị Trump đánh thuế nặng. Thị trường bất động sản vốn là trụ cột của nền kinh tế thì đang sụp đổ từng ngày. Trong tình huống này, dù muốn hay không, Trung Quốc cũng phải nới lỏng chính sách tiền tệ để giữ cho nền kinh tế tiếp tục vận hành.
Vì thế PBOC đã bắt đầu hành động.
- Họ cắt giảm lãi suất từ 2,3% xuống còn 2% cho các khoản vay dưới 1 năm và hạ tỷ lệ dự trữ bắt buộc để các ngân hàng có thêm tiền cho vay.
- Đồng thời, chính phủ cũng tung ra gói kích thích 10 nghìn tỷ nhân dân tệ để ổn định thị trường.
Tuy nhiên, khác với trước đây, lần này họ tập trung vào các giải pháp ngắn hạn và cực kỳ cẩn trọng để tránh tạo ra một núi nợ mới.
Tóm lại, trước sức ép của Trump, Fed đã bắt đầu nới lỏng tiền tệ. Bên cạnh đó, Trung Quốc cũng phải chấp nhận bơm tiền để cứu nền kinh tế, tuy không ồ ạt như trước nhưng vẫn là tín hiệu tích cực cho Bitcoin trong dài hạn.
Tuy nhiên, chúng ta đang ở trong một thế giới mới, nơi các NHTW không còn tuân theo chu kỳ thắt chặt – nới lỏng truyền thống. Thay vào đó, chính trị và địa chính trị đan xen vào kinh tế, tạo ra những cú sốc bất ngờ. Điển hình như việc Trump tuyên bố áp thuế 100% lên hàng hóa Trung Quốc hồi 11/10/2025, khiến hơn 30 tỷ USD bị thanh lý chỉ trong một ngày.
Và theo 5 Phút Crypto, thị trường vẫn còn một nguồn biến động khác. Vì quy mô thị trường crypto vẫn chưa thật sự lớn, nó dễ bị ảnh hưởng nặng nề bởi các sự kiện nội tại của chính ngành. Như việc Tesla bán tháo 75% Bitcoin, hay những vụ sụp đổ Terra Luna 60 tỷ USD tháng 5/2022 và sàn FTX 40 tỷ USD tháng 11/2022. Khi những sự kiện này xảy ra đúng lúc vĩ mô đang bất lợi, chúng tạo ra hiệu ứng nhân đôi, khiến thị trường rơi vào khủng hoảng sâu hơn.
Vì thế, dù triển vọng dài hạn đang tích cực nhờ sự nới lỏng tiền tệ từ Fed và PBOC, nhà đầu tư vẫn cần theo dõi sát sao cả hai mặt trận: vĩ mô toàn cầu và những diễn biến nội tại của thị trường crypto. Bởi trong ngắn hạn, một sự kiện bất ngờ từ bất kỳ phía nào cũng đủ sức tạo ra những cơn sóng dữ dội.
