1. Khi hệ thống tài chính bị cắt đứt
Tháng 2/2022, chỉ vài ngày sau khi chiến sự Nga-Ukraine bùng nổ, phương Tây tung ra đòn trừng phạt tài chính mạnh chưa từng có.
Các ngân hàng lớn nhất của Nga như Sberbank, VTB bị loại khỏi SWIFT. Visa và Mastercard ngừng hoạt động tại đây. Dự trữ ngoại hối của Ngân hàng Trung ương Nga bị đóng băng. Người dân xếp hàng dài trước các cây ATM để rút tiền mặt vì lo thẻ ngân hàng sẽ thành miếng nhựa vô dụng.
Theo 5 Phút Crypto, với một quốc gia mà dầu khí chiếm phần tới 40% nguồn thu, việc bị cô lập khỏi hệ thống tài chính toàn cầu chẳng khác gì bị bóp nghẹt cổ họng.
Nhưng gần ba năm sau, bức tranh đã khác.
Tháng 12/2024, tại một hội nghị đầu tư ở Moscow, Tổng thống Putin đưa ra một phát ngôn khiến giới tài chính phương Tây phải chú ý: “Ai có thể cấm Bitcoin? Không ai cả.” Lúc đó, nhiều người nghĩ đây chỉ là tuyên bố chính trị mang tính biểu tượng.
Một năm sau, những con số chứng minh điều ngược lại.
Theo Chainalysis, trong giai đoạn từ tháng 7/2024 đến tháng 6/2025, Nga tiếp nhận khoảng 376,3 tỷ USD tài sản tiền mã hóa, tăng 48% so với mức 256,5 tỷ USD của năm trước đó. Con số này đưa Nga vượt qua Anh để trở thành thị trường crypto lớn nhất châu Âu.
Các giao dịch có giá trị trên 10 triệu USD tại Nga tăng 86%, gần gấp đôi mức tăng 44% của phần còn lại châu Âu. Hoạt động DeFi cũng bùng nổ, có thời điểm tăng gấp 8 lần so với giữa năm 2023.
Khi thế giới cố đẩy Nga ra khỏi hệ thống tài chính truyền thống, một mạng lưới tài chính mới đã âm thầm mọc lên thay thế.
2. Crypto đã cứu Nga như thế nào sau 3 năm trừng phạt?
Trước khi bị loại khỏi SWIFT, mọi giao dịch tại Nga rất đơn giản. Nga bán dầu, đối tác trả bằng USD, tiền chảy thẳng vào hệ thống ngân hàng. Giờ thì con đường đó đã bị chặn.
Theo Reuters, một số công ty dầu khí Nga đã tìm ra lối đi vòng. Khi bán dầu cho Trung Quốc hay Ấn Độ, thay vì nhận Nhân dân tệ hay Rupee, họ để đối tác chuyển tiền vào tài khoản của một công ty trung gian ở nước ngoài. Công ty này đổi số tiền đó sang Bitcoin, Ethereum hoặc USDT, rồi chuyển về Nga. Từ đây, crypto được quy ra Rúp để chi tiêu trong nước.
Cũng theo Reuters, có những đầu mối dầu khí Nga đang xử lý hàng chục triệu USD giao dịch crypto mỗi tháng chỉ riêng với Trung Quốc. Con số này còn nhỏ so với tổng kim ngạch 192 tỷ USD của ngành, nhưng tốc độ tăng trưởng đang khiến giới quan sát phải chú ý.
Cuối năm 2024, Bộ trưởng Tài chính Nga Anton Siluanov xác nhận công khai rằng các doanh nghiệp Nga “hoàn toàn có thể sử dụng Bitcoin trong thương mại quốc tế”. Đây là lần đầu tiên một quan chức cấp cao thừa nhận điều này một cách rõ ràng.
Tuy nhiên, Nga không hề đơn độc. Iran và Venezuela, hai quốc gia cũng đang chịu lệnh trừng phạt nặng nề từ Mỹ, đã áp dụng chiến lược tương tự. Một liên minh không chính thức đang hình thành, với crypto là công cụ chung để giảm phụ thuộc vào đồng USD.
3. Tham vọng thoát khỏi USDT
Các hoạt động thanh toán quốc tế tại Nga phụ thuộc rất lớn vào stablecoin USDT. Nhưng với Nga, USDT có một điểm yếu chí mạng là Tether. Công ty phát hành USDT này hoàn toàn có thể đóng băng bất kỳ ví nào họ muốn.
Tháng 3/2025, khi sàn Garantex bị đánh sập, Tether phối hợp với cơ quan thực thi pháp luật Mỹ đóng băng 26 triệu USD trong các ví liên quan. Sự kiện này chứng minh rằng dù crypto có phi tập trung đến đâu, USDT vẫn nằm trong tầm kiểm soát của phương Tây.
Nhưng Nga đã chuẩn bị từ trước. Một tháng trước khi Garantex sụp đổ, A7A5 được đăng ký tại Kyrgyzstan.
A7A5 là stablecoin neo giá theo đồng Rúp. Trên giấy tờ, nó trông như dự án độc lập từ Trung Á. Nhưng theo Financial Times, A7A5 được tạo bởi A7 LLC, công ty Nga liên kết với Promsvyazbank, ngân hàng phục vụ ngành quốc phòng đang chịu trừng phạt nặng từ phương Tây.
Chỉ trong 4 tháng đầu, A7A5 xử lý khoảng 9,3 tỷ USD giao dịch. Đến tháng 10/2025, vốn hóa đạt gần 500 triệu USD, trở thành stablecoin phi USD lớn nhất thế giới. Theo Elliptic, có thời điểm A7A5 xử lý khoảng 1 tỷ USD mỗi ngày, tập trung ở khoảng 124 ví, cho thấy đây chủ yếu là công cụ phục vụ doanh nghiệp và tổ chức.
Sự tăng trưởng này khiến phương Tây không thể làm ngơ. Tháng 10/2025, EU chính thức đưa A7A5 vào danh sách trừng phạt, lần đầu tiên một tài sản crypto bị nhắm mục tiêu trực tiếp.
Tuy nhiên, A7A5 cũng bộc lộ một nghịch lý: Nga muốn có stablecoin do mình kiểm soát, nhưng A7A5 vẫn phải chạy trên Ethereum và Tron, vẫn cần sàn giao dịch nước ngoài để tạo thanh khoản. Muốn thoát khỏi phương Tây, nhưng vẫn phải dùng những viên gạch do phương Tây xây.
Theo 5phutcrypto.io, đó là lý do Nga đang song song phát triển Rúp kỹ thuật số (CBDC), hệ thống thanh toán hoàn toàn nằm trong tay nhà nước, không phụ thuộc vào bất kỳ blockchain hay công ty nước ngoài nào.
4. Vai trò của Crypto với người Nga
Ngoài việc trở thành công cụ thanh toán quốc tế giúp vượt qua lệnh trừng phạt, crypto còn đóng nhiều vai trò khác trong xã hội Nga. Mỗi nhóm người đến với crypto vì những lý do rất khác nhau.
Với người dân: nơi trú ẩn khi niềm tin vào ngân hàng lung lay
Trong bối cảnh các giao dịch quốc tế bị chặn đứng tại Nga, crypto trở thành lựa chọn hợp lý. Một lập trình viên nhận lương từ công ty nước ngoài giờ đây phải qua USDT để đổi sang Rúp. Một gia đình muốn gửi tiền cho con du học không còn cách nào khác ngoài chuyển qua ví crypto. Một doanh nghiệp nhỏ cần thanh toán cho đối tác quốc tế cũng phải tìm đến các nhóm OTC trên Telegram.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nga Ivan Chebeskov, khoảng 20 triệu người Nga đang sử dụng tiền mã hóa. Dữ liệu từ NHTW cho thấy đến cuối tháng 3/2025, số dư crypto của người dân trên các sàn giao dịch đạt khoảng 827 tỷ Rúp (hơn 10 tỷ USD), tăng 27% so với cùng kỳ năm trước.
Theo 5 Phút Crypto, với nhiều người Nga, crypto không phải kênh đầu tư hay đầu cơ. Đó đơn giản là cách duy nhất để giữ tiền và giao dịch với thế giới bên ngoài.
Với nhà nước: đào Bitcoin là hình thức xuất khẩu năng lượng số
Nga có một lợi thế mà ít quốc gia nào sánh được: nguồn điện rẻ từ thủy điện và khí đốt Siberia, cộng thêm khí hậu lạnh giúp giảm chi phí làm mát cho các trại đào coin.
Nhà nước Nga đã nhanh chóng nhận ra tiềm năng này. Năm 2023, các thợ đào công nghiệp trong nước khai thác được khoảng 54.000 Bitcoin, trị giá khoảng 3 tỷ USD, đóng góp hơn 500 triệu USD tiền thuế. Đến tháng 8/2024, Putin ký luật hợp pháp hóa khai thác crypto, biến hoạt động từng nằm trong vùng xám thành ngành công nghiệp chính thức, dự kiến thu về 2 tỷ USD tiền thuế mỗi năm.
Theo Hashrate Index, Nga hiện chiếm khoảng 16% hashrate Bitcoin toàn cầu, chỉ đứng sau Mỹ.
Với Nga, đào Bitcoin không đơn thuần chỉ là cách kiếm tiền. Đó là hình thức xuất khẩu năng lượng mới: biến điện thành tài sản số, có thể đổi ra tiền ở bất kỳ đâu trên thế giới mà không cần đi qua ngân hàng hay hệ thống thanh toán nào mà phương Tây kiểm soát.
Với nền kinh tế xám
Phần này khó định lượng, nhưng bằng chứng cho thấy nó tồn tại. Theo các cơ quan tình báo châu Âu, crypto đã được sử dụng để tài trợ chiến dịch thông tin, thanh toán cho các nhóm hacker, và chuyển tiền xuyên biên giới không qua hệ thống ngân hàng. Các mạng lưới buôn lậu cũng ngày càng phụ thuộc vào stablecoin để vận hành.
Garantex, trước khi bị đánh sập, đã xử lý hơn 100 triệu USD giao dịch liên quan đến các nhóm ransomware như Conti. Đây là mặt tối mà không ai muốn nhắc, nhưng nó là một phần không thể tách rời của bức tranh crypto tại Nga.
5. Vậy Nga có phải siêu cường crypto?
Câu trả lời phức tạp hơn một từ có hoặc không.
Nếu xét về đổi mới công nghệ hay các dự án DeFi đột phá, Nga không nổi bật. Nhưng nếu nhìn vào 376 tỷ USD crypto chảy vào mỗi năm, 16% hashrate Bitcoin toàn cầu, và một stablecoin neo theo Rúp xử lý gần 10 tỷ USD chỉ trong 4 tháng, thì đây thực sự là một thế lực crypto.
Điều đáng chú ý là vị thế này không hình thành một cách tự nguyện. Nga không chọn crypto vì yêu thích công nghệ phi tập trung. Họ buộc phải dùng nó vì bị đẩy vào thế không còn lựa chọn nào khác.
Với thực tế hiện tại thì có lẽ crypto mạnh nhất chưa phải ở nơi người ta muốn dùng, mà ở nơi người ta buộc phải dùng.
