1. Luật về giao dịch crypto futures tại Việt Nam
Nghị quyết 05/2025 định nghĩa tài sản mã hóa là tài sản số được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bằng công nghệ mã hóa. Bitcoin, Ethereum, USDT đều nằm trong nhóm này. Còn hợp đồng Futures chỉ là một thỏa thuận tài chính đặt cược vào hướng giá, bản thân nó chưa đủ yếu tố để được phân loại là tài sản mã hóa theo định nghĩa trên.
Về phía sàn được cấp phép, Điều 3 khoản 3 của NQ05 liệt kê bốn loại dịch vụ được phép cung cấp gồm tổ chức thị trường giao dịch, tự doanh, lưu ký và cung cấp nền tảng phát hành tài sản mã hóa. Tất cả đều xoay quanh việc mua bán tài sản mã hóa trực tiếp, tức giao dịch Spot.
Luật Công nghiệp Công nghệ số 2025 cũng tương tự. Luật này công nhận tài sản mã hóa là tài sản hợp pháp từ ngày 1/1/2026, nhưng phạm vi chỉ dừng ở việc sở hữu, chuyển nhượng và giao dịch tài sản số. Phái sinh là một lớp sản phẩm hoàn toàn khác, chưa được đề cập.
=> Đến tháng 2/2026, vẫn chưa có bất kỳ dòng nào trong các bộ luật crypto Việt Nam nhắc đến hợp đồng tương lai, quyền chọn hay bất kỳ sản phẩm phái sinh nào.
Như vậy khi sàn trong nước chính thức hoạt động, anh em chỉ có thể mua bán BTC, ETH hay các đồng coin được niêm yết theo kiểu Spot. Muốn Long BTC đòn bẩy x20 hay Short ETH đòn bẩy x50 thì sàn trong nước sẽ không có sản phẩm đó.
2. Nhìn sang chứng khoán phái sinh Việt Nam
Để dự đoán Việt Nam sẽ làm gì với crypto futures thì cách tốt nhất hiện tại là nhìn lại những gì chính phủ đã làm với chứng khoán phái sinh. Bởi vì chính sách thuế crypto hiện tại cũng đang được tham khảo mô hình chứng khoán để áp mức 0,1% trên giá trị chuyển nhượng, y hệt thuế bán cổ phiếu.
Thị trường cổ phiếu Việt Nam ra đời tháng 7/2000. Nhưng phải đến ngày 10/8/2017, tức 17 năm sau, thị trường chứng khoán phái sinh mới chính thức khai trương tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội.
Sản phẩm đầu tiên là hợp đồng tương lai chỉ số VN30. Đây là sản phẩm phái sinh đơn giản nhất, tài sản cơ sở là rổ 30 cổ phiếu vốn hóa lớn và có thanh khoản cao nhất sàn HOSE. Tính đại diện cao, rủi ro thấp hơn so với phái sinh trên từng cổ phiếu riêng lẻ.
Hai năm sau, năm 2019, mới thêm sản phẩm thứ hai là hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ kỳ hạn 5 năm. Năm 2021 thêm kỳ hạn 10 năm. Và mãi đến tháng 10/2025, sản phẩm mới nhất là hợp đồng tương lai chỉ số VN100 mới được ra mắt.
Tổng lại, sau 8 năm hoạt động, thị trường chứng khoán phái sinh Việt Nam vẫn chỉ xoay quanh hợp đồng tương lai. Chưa có quyền chọn cổ phiếu. Chưa có hợp đồng tương lai trên cổ phiếu đơn lẻ. Hợp đồng tương lai trái phiếu chính phủ thì chỉ dành cho nhà đầu tư tổ chức, nhà đầu tư cá nhân không được tham gia.
Điều này cho thấy cách Việt Nam tiếp cận thị trường phái sinh: Đầu tiên là ổn định thị trường cơ sở (Spot). Sau đó mới từ từ thêm phái sinh, bắt đầu với sản phẩm đơn giản nhất, rủi ro thấp nhất. Rồi chờ vài năm để đánh giá và mở rộng thêm.
Bây giờ nhìn sang crypto. Thị trường Spot mới chỉ chuẩn bị được cấp phép, thậm chí còn chưa có sàn nào chính thức đi vào hoạt động. Và với một cơ quan quản lý vốn đã rất thận trọng với chứng khoán phái sinh, thì việc cho phép crypto futures trong nước là điều rất khó xảy ra trong một sớm một chiều.
3. Thế giới quản lý crypto futures như thế nào?
Ba mô hình tiêu biểu nhất là Mỹ, châu Âu và Hàn Quốc. Mỗi nơi một kiểu, nhưng đều cho thấy một điểm chung rất rõ.
3.1 Mỹ đi trước nhất, và cũng rõ ràng nhất
Ngay từ tháng 12/2017, sàn CME (sàn phái sinh lớn nhất nước Mỹ, chuyên giao dịch hợp đồng tương lai vàng, dầu, nông sản) đã chính thức niêm yết hợp đồng tương lai Bitcoin dưới sự giám sát của CFTC.
Họ xem Bitcoin là hàng hóa, giống như dầu, vàng hay ngô. Mà hàng hóa thì đã có sẵn khung pháp lý cho phái sinh từ hàng trăm năm nay. CFTC vì thế cũng quản luôn crypto futures. Không cần tạo luật mới, chỉ cần đưa crypto vào khung cũ.
Đến tháng 7/2025, Coinbase Derivatives trở thành sàn đầu tiên được phép niêm yết hợp đồng vĩnh viễn cho BTC và ETH tại Mỹ. Đây là loại sản phẩm mà anh em đang giao dịch hàng ngày trên Binance hay Bybit.
Tháng 12/2025, CFTC còn cho phép BTC, ETH và stablecoin USDC được dùng làm tài sản ký quỹ trong giao dịch phái sinh.
Tốc độ phát triển của thị trường này rất nhanh. Năm 2025, tổng khối lượng giao dịch danh nghĩa trên CME đạt 3 nghìn tỷ USD. Bước sang năm 2026, con số còn tăng mạnh hơn với khối lượng trung bình đạt 407.200 hợp đồng mỗi ngày, tăng 46% so với cùng kỳ năm trước. Đầu tháng 2/2026, CME mở rộng sang altcoin khi niêm yết hợp đồng tương lai cho Cardano (ADA), Chainlink (LINK) và Stellar (XLM). Ngày 19/2/2026, CME còn công bố sẽ mở giao dịch crypto futures 24/7 từ ngày 29/5/2026, đáp ứng nhu cầu giao dịch liên tục của thị trường.
Tuy nhiên, có một điểm khác biệt rất lớn so với những gì anh em quen thuộc. Crypto futures trên CME chủ yếu dành cho nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư chuyên nghiệp, không phải ai cũng mở tài khoản rồi trade được. Đòn bẩy cũng thấp hơn nhiều so với Binance hay OKX, thường chỉ x5 đến x10.
3.2 Châu Âu tách riêng hai mảng
Châu Âu chia thị trường crypto thành hai loại rõ ràng:
- Với Spot, châu Âu dùng MiCA (Markets in Crypto-Assets), bộ luật crypto toàn diện nhất thế giới tính đến thời điểm này, có hiệu lực đầy đủ từ cuối tháng 12/2024. Sàn nào muốn cung cấp dịch vụ mua bán crypto tại EU thì phải xin giấy phép MiCA.
- Với phái sinh thì châu Âu dùng MiFID II, bộ luật đã có từ năm 2014 để quản lý thị trường chứng khoán và phái sinh truyền thống.
Từ đầu năm 2025, hàng loạt sàn crypto lớn đã chạy đua xin giấy phép MiFID II để cung cấp Futures tại châu Âu:
- One Trading (Hà Lan) trở thành sàn đầu tiên được cấp phép cung cấp hợp đồng vĩnh viễn crypto cho cả tổ chức lẫn nhà đầu tư cá nhân.
- Backpack Exchange (nền tảng đã mua lại FTX EU) ra mắt sàn phái sinh tại Síp với hơn 40 cặp giao dịch.
- Kraken, OKX, Gemini cũng lần lượt có giấy phép, trong khi Bybit EU và Coinbase đang trong quá trình xin cấp phép.
Tuy nhiên, tất cả các sàn được cấp phép đều giới hạn đòn bẩy tối đa ở mức x10 cho nhà đầu tư cá nhân. CEO châu Âu của OKX, ông Erald Ghoos, thừa nhận rằng thời của “đòn bẩy điên rồ x100 trở lên” đã qua rồi. “Chúng tôi không thể làm những thứ đó nữa với tư cách một tổ chức được quản lý,” ông chia sẻ. Nhà đầu tư cá nhân cũng phải làm bài kiểm tra năng lực trước khi được phép giao dịch. Tài khoản được tách riêng và có báo cáo sau giao dịch, đúng chuẩn như giao dịch chứng khoán phái sinh truyền thống.
3.3 Hàn Quốc vẫn đang chờ
Hàn Quốc là thị trường crypto lớn bậc nhất châu Á, nhưng lại chưa cho phép giao dịch crypto futures trong nước. Tháng 7/2024, họ triển khai Luật Bảo vệ Người dùng Tài sản ảo (VAUPA), nhưng luật này chỉ bao phủ giao dịch Spot, tập trung vào bảo vệ tiền gửi của nhà đầu tư và chống giao dịch nội gián.
Bước tiếp theo của Hàn Quốc là Luật Tài sản số cơ bản (DABA), dự kiến mở rộng sang stablecoin, phân loại token và khung quản lý rộng hơn cho thị trường. Tuy nhiên, luật này đáng lẽ phải được thông qua trong năm 2025 nhưng đã bị trì hoãn sang 2026 vì Ủy ban Dịch vụ Tài chính (FSC) và NHTW Hàn Quốc không thống nhất được về ai sẽ quản lý việc phát hành stablecoin gắn với đồng Won. Cuộc tranh cãi này khiến toàn bộ lộ trình bị đình trệ, bao gồm cả các sản phẩm phái sinh.
3.4 Điểm chung giữa ba mô hình
Dù đi theo hướng nào thì cả ba nơi đều có một mẫu số chung. Spot luôn được quản lý trước, phái sinh đến sau. Không nước nào cho phép Futures crypto trước khi Spot được kiểm soát ổn định. Và Việt Nam, dù có muốn nhanh đến mấy, nhiều khả năng cũng sẽ đi theo đúng lộ trình đó.
4. Các trader crypto futures tại Việt Nam nên làm gì?
5 Phút Crypto đã trao đổi với luật sư chuyên về lĩnh vực tài sản số và nhận được góc nhìn như sau:
Crypto futures tại Việt Nam hiện vẫn nằm trong vùng xám như trước giờ. Không bị cấm, nhưng cũng không được quản lý rõ ràng. Nghĩa là anh em vẫn trade Futures trên Binance, OKX, Bybit và cả các sàn DEX như Hyperliquid, Aster,… bình thường.
Nhưng phải lưu ý rằng muốn trade Futures thì trước tiên anh em phải có tài sản mã hóa để ký quỹ, phổ biến nhất là USDT. Mà muốn có USDT thì phải mua, dù giao dịch P2P hay bất kỳ kênh nào khác thì đó đã là giao dịch tài sản mã hóa rồi. Khi trade xong có lời, lợi nhuận cũng nằm dưới dạng USDT. Muốn chuyển về VND thì lại phải bán USDT, tức là thêm một giao dịch tài sản mã hóa nữa.
Cả hai bước này, mua USDT để nạp vào và bán USDT để rút ra, đều nằm trong phạm vi điều chỉnh của NQ05. Sau 6 tháng kể từ khi sàn nội địa đầu tiên được cấp phép, mọi giao dịch tài sản mã hóa phải thực hiện qua tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép. Vì vậy khi cash out, anh em nên chuyển USDT về sàn được cấp phép tại Việt Nam, bán thành VND rồi rút về tài khoản ngân hàng. Đây sẽ là con đường hợp pháp và an toàn nhất khi sàn nội địa chính thức đi vào hoạt động.
Còn về phía chính sách, TS. Đào Trọng Khôi (Khoa Luật tư, Đại học Luật, ĐHQG Hà Nội) trong bài nghiên cứu so sánh pháp luật thị trường tài sản mã hóa giữa Mỹ và EU đã cảnh báo rằng nếu khung pháp lý mới không ghi nhận đầy đủ các hành vi thương mại đang tồn tại trên thị trường, hệ quả sẽ là “đẩy các chủ thể xám chuyển đen, gây thất thu thuế và giảm động lực phát triển thị trường”. Luận điểm này rất thực tế vì rất nhiều người Việt đang giao dịch Futures mỗi ngày và toàn bộ hoạt động này sẽ tiếp tục diễn ra ngoài tầm kiểm soát, ngoài hệ thống thuế và ngoài sự bảo vệ của pháp luật.
