1. DeFi rủi ro thấp là gì?
Hệ sinh thái Ethereum đang đứng trước một nghịch lý khá éo le: các dự án kiếm tiền nhiều nhất như NFT, Memecoin lại không bền vững, trong khi những dự án có ích như Aave, Lido hay các giao thức bảo mật thì thu nhập lại quá ít để duy trì hệ sinh thái trị giá 90 tỷ USD.
Cộng đồng luôn tìm kiếm câu trả lời: làm sao có ứng dụng vừa tạo doanh thu bền vững, vừa phù hợp với giá trị cốt lõi của Ethereum?
Đứng trước thách thức này, Vitalik Buterin – Cha đẻ của Ethereum, đã hé lộ câu trả lời trong bài Blog gần nhất, đó chính là DeFi rủi ro thấp.
DeFi rủi ro thấp là những hoạt động tài chính cơ bản trên blockchain như thanh toán, staking với lãi suất ổn định, vay và cho vay có tài sản thế chấp đầy đủ. Giống như các hoạt động tài chính thông thường khi bạn làm việc với ngân hàng, chỉ khác là làm trên blockchain.
Khái niệm “cũ” nhưng “mới“
Giai đoạn 2020-2021, DeFi là nơi rất dễ bị tấn công, cứ vài tuần lại có giao thức bị hack mất vài chục triệu đô, Oracle bị thao túng, smart contract đầy lỗi. Với rủi ro cao như vậy, chỉ những người sẵn sàng đánh bạc với lãi suất 100-200% APY mới dám tham gia các nền tảng rủi ro này.
Thêm vào đó, dưới thời Gary Gensler, các giao thức DeFi lớn đều bị dòm ngó và dính vào các vụ kiện tụng kéo dài, làm chùn bước các real builder. Trong khi các giao thức nhỏ hơn, kém an toàn hơn lại bị ngó lơ. Kết quả là những dự án DeFi phải lẩn trốn, còn những đồng Memecoin lại sống khỏe.
Nhưng mọi thứ đã thay đổi, khi những ông lớn như Aave, Lido, MakerDAO vẫn hoạt động ổn định qua nhiều năm nhưng không gặp sự cố lớn nào. Từ đó chúng ta có thể hình dung đây là những dự án DeFi rủi ro thấp. Tình trạng Hack vẫn xảy ra, nhưng chủ yếu ở những giao thức mới thử nghiệm chứ không phải ở những dự án có sản phẩm thật và uy tín. Đây chính là những gì Vitalik gọi là DeFi rủi ro thấp – các giao thức đã trưởng thành, được kiểm tra qua thời gian, và đủ an toàn cho người dùng thông thường.
Và quan trọng nhất, những dự án DeFi rủi ro thấp này đã tìm được đối tượng khách hàng thực sự của mình. Đó không phải các trader muốn làm giàu nhanh, hay những thợ săn airdrop, mà là những người và doanh nghiệp ở các quốc gia đang phát triển, nơi hệ thống ngân hàng yếu kém hoặc bất ổn chính trị cao.
Với họ, rủi ro giữ tiền trong ngân hàng địa phương còn cao hơn cả rủi ro của DeFi.
Ví dụ, một người ở Argentina phải chứng kiến đồng peso mất giá 50% trong một năm, hay một doanh nghiệp nhỏ ở Nigeria không thể nhận thanh toán quốc tế do hạn chế ngân hàng. Do đó DeFi là công cụ hữu ích cho họ trong hoàn cảnh này.
DeFi rủi ro thấp giúp họ tiếp cận với USD ổn định, lãi suất 5-7% một năm và thanh toán xuyên biên giới chỉ trong vài phút, nhưng vẫn an toàn và uy tín. Đó là những thứ mà hệ thống tài chính truyền thống khó có thể thể cung cấp cho họ.
Chính sự chuyển dịch từ “casino đầu cơ” sang “ngân hàng toàn cầu không cần phép” này đang biến DeFi rủi ro thấp thành động lực kinh tế mới cho Ethereum. Và điều thú vị là, nó làm được điều này mà không cần ồn ào, chỉ âm thầm giải quyết vấn đề thực của người dùng thực.
2. Tại sao DeFi rủi ro thấp “hợp mệnh” với Ethereum?
Vitalik cho rằng, câu trả lời nằm ở sự cộng hưởng giữa nhu cầu hệ sinh thái và giá trị mà DeFi mang lại.
- Về kinh tế: DeFi tạo nhu cầu thực cho ETH. Vì khi người dùng vay stablecoin trên Aave hay MakerDAO đều cần thế chấp ETH. Do đó, khi DeFi phát triển, sẽ kéo theo hàng tỷ USD thế chấp và tạo lực cầu khổng lồ cho ETH. Bên cạnh đó, càng nhiều giao dịch trên DeFi, Ethereum lại nhận thêm nguồn thu dồi dào từ phí gas, và người được lợi nhất chính là các validator và người stake ETH.
- Về giá trị: Ethereum sinh ra với tầm nhìn về hệ thống tài chính mở, ai cũng tiếp cận được và DeFi rủi ro thấp chính là hiện thực hóa tầm nhìn đó – không phải sòng bạc crypto cho người giàu, mà là công cụ tài chính cơ bản cho người bình thường.
- Về kỹ thuật: DeFi rủi ro thấp không đòi hỏi Ethereum hy sinh tính phi tập trung để đổi lấy tốc độ. Vi người gửi tiết kiệm hay vay tiền không quan tâm giao dịch của họ hoàn tất trong 1 giây hay 12 giây. Họ chỉ cần hệ thống an toàn, tin cậy là được. Và Ethereum với block time 12 giây hoàn toàn đủ tốt cho nhu cầu này.
Vitalik còn chỉ ra một điểm rất thú vị khi so sánh với Google. Google kiếm tiền từ quảng cáo, nhưng để làm được điều đó, họ phải thu thập tất cả dữ liệu của người dùng. Điều này tạo ra mâu thuẫn: Google càng muốn kiếm nhiều tiền thì càng phải xâm phạm quyền riêng tư của người dùng.
Với DeFi rủi ro thấp trên Ethereum, Vitalik cho rằng mô hình hoạt động thì ngược lại hoàn toàn. Các giao dịch diễn ra công khai trên blockchain, nhưng chính sự minh bạch này lại là điểm mạnh chứ không phải điểm yếu.
Người dùng không phải hy sinh quyền lợi, và không tồn tại xung đột giữa việc tạo doanh thu cho hệ sinh thái và việc phục vụ nhu cầu thực của người dùng. Theo Vitalik, đây là một trong số ít mô hình mà lợi ích kinh tế và giá trị xã hội có thể song hành.
3. Tiềm năng phát triển của DeFi rủi ro thấp
DeFi rủi ro thấp không chỉ dừng lại ở việc là “ngân hàng trên blockchain”. Theo Vitalik, ông vẽ ra một lộ trình phát triển khá thú vị, với ba hướng chính.
- Thứ nhất là cho vay tín chấp phi tập trung. Khi có đủ dữ liệu lịch sử giao dịch onchain của người dùng, ta có thể cho vay không cần thế chấp dựa trên “điểm tín dụng blockchain”. Một người có lịch sử trả nợ tốt trên blockchain có thể vay vốn mà không cần cầm cố tài sản.
- Thứ hai là kết hợp với thị trường dự đoán để quản lý rủi ro. Ví dụ nhà xuất khẩu đang lo ngại về biến động tỷ giá sẽ ảnh hưởng đến doanh thu, họ có thể dùng thị trường dự đoán để đặt cược ngược lại những sự kiện có thể ảnh hưởng xấu đến doanh thu xuất khẩu. Đồng nghĩa với việc họ đang mua một tấm vé bảo hiểm cho mình.
- Thứ ba, và có lẽ quan trọng nhất theo Vitalik, là vượt khỏi sự phụ thuộc vào USD. Hiện tại DeFi chủ yếu giúp tiếp cận đô la Mỹ dễ dàng hơn, nhưng “hầu hết chúng ta không vào crypto để thúc đẩy USD”.
Do đó, tương lai có thể xuất hiện nhiều loại tiền ổn định mới thay thế USD. Vitalik nói cụ thể ở đây là giỏ tiền tệ – đây đồng tiền được tính dựa trên nhiều đồng tiền khác nhau, giống như bạn giữ 30% USD, 30% Euro, 20% Yên, 20% Bảng Anh trong một đồng tiền duy nhất, giúp giảm rủi ro khi một đồng nào đó trong nhóm sụp đổ.
Ngoài ra còn có Flatcoin – nó không neo vào bất kỳ đồng tiền nào mà neo vào sức mua thực tế. Ví dụ nếu tất cả đồng tiền đều lạm phát 10%, flatcoin vẫn giữ nguyên sức mua vì nó theo chỉ số giá tiêu dùng (giá gạo, xăng, điện thực tế).
Và token cá nhân là ý tưởng còn táo bạo hơn – mỗi người có thể phát hành đồng tiền đại diện cho khả năng lao động của mình, người khác mua vào như đầu tư vào tương lai của bạn.
Đọc thêm: Roadmap Solana: 3 giai đoạn thay đổi toàn diện hệ sinh thái
Điều thú vị là các ý tưởng mà Vitalik nói trên, chúng không phát triển độc lập mà lại bổ trợ lẫn nhau. Bạn có thể hình dung như ví dụ bên dưới:
Một người nông dân trồng cà phê, ban đầu anh chỉ dùng DeFi rủi ro thấp cho nhu cầu cơ bản – gửi tiết kiệm, vay vốn, thanh toán cho đối tác. Nhưng chính việc sử dụng này tạo ra lịch sử tín dụng trên blockchain. Sau 2 năm với điểm on-chain tốt, anh có thể vay tín chấp 5.000 USD không cần thế chấp để mở rộng trang trại.
Song song đó, khi lo ngại về biến động giá cà phê, anh lại dùng thị trường dự đoán như một hình thức bảo hiểm – anh sẽ đặt cược vào giá cà phê giảm để bù vào phần thất thoát nếu xảy ra biến động. Xa hơn nữa, thay vì chỉ giữ USD có thể mất giá, anh chuyển sang flatcoin được neo vào giá thực của phân bón và xăng dầu mà anh cần dùng hàng ngày. Thậm chí anh còn có thể phát hành token cá nhân, cho phép người khác đầu tư trực tiếp vào sản lượng cà phê mà anh làm ra trong tương lai.
4. Tổng kết
DeFi rủi ro thấp có thể chính là câu trả lời mà Ethereum tìm kiếm bấy lâu – một ứng dụng vừa tạo doanh thu bền vững, vừa không làm mất đi giá trị cốt lõi của blockchain. Từ người Argentina muốn bảo vệ tài sản khỏi siêu lạm phát, doanh nghiệp Nigeria cần thanh toán quốc tế, đến người nông dân muốn vay vốn mở rộng sản xuất – tất cả đều tìm thấy giải pháp trong DeFi rủi ro thấp.
Nhưng điều quan trọng hơn cả là tầm nhìn mà Vitalik đặt ra: Từ nền tảng DeFi rủi ro thấp, chúng ta có thể xây dựng cho vay tín chấp, thị trường dự đoán phòng ngừa rủi ro, và thậm chí thoát khỏi sự phụ thuộc vào USD với các đồng tiền ổn định mới.
