1. DePIN là gì?
DePIN (viết tắt của Decentralized Infrastructure) là cơ sở hạ tầng sử dụng Blockchain để kết nối và quản lý các tài nguyên của người dùng như dung lượng lưu trữ, sức mạnh tính toán, băng thông….
Nói dễ hiểu, DePIN cho phép bạn sử dụng dung lượng lưu trữ, kết nối internet, hoặc sức mạnh tính toán từ những người có tài nguyên dư thừa thông qua một mạng lưới Blockchain. Ngược lại, bạn cũng có thể cung cấp các tài nguyên này của mình để nhận thưởng.
Vì sao DePIN cần thiết?
- Chi phí hạ tầng Web2 ngày càng đắt đỏ: Các dự án AI và blockchain hiện nay tiêu tốn hàng triệu USD mỗi tháng chỉ để thuê GPU từ Amazon hay Google.
- Rủi ro tập trung: Dữ liệu, đường truyền hay dịch vụ lưu trữ trên cloud hiện phụ thuộc vào vài tập đoàn lớn, nếu họ ngừng cung cấp, cả hệ thống sẽ tê liệt.
- Nhu cầu từ người dùng ngày càng tăng: Các nhu cầu về băng thông, dung lượng lưu trữ, sức mạnh tính toán,..đều tăng lên. Do đó tất cả đều đòi hỏi hạ tầng phân tá hơn, nơi mọi người cùng chia sẻ những nguồn tài nguyên này cho nhau.
2. Quá trình phát triển của DePIN
2.1 Sự ra đời của thuật ngữ DePIN (2021-2022)
Thuật ngữ “DePIN” chính thức được định hình vào khoảng năm 2021 – 2022, khi các nhà nghiên cứu và dự án bắt đầu nhận ra tiềm năng của việc áp dụng Blockchain vào hạ tầng vật lý trên quy mô lớn.
- IoTeX giới thiệu “MachineFi” (2021): Vào tháng 11/2021, IoTeX – một nền tảng Blockchain tập trung vào IoT – đã đưa ra khái niệm “MachineFi”, kết hợp giữa “máy móc” (machine) và “tài chính phi tập trung” (DeFi). MachineFi mô tả các mạng lưới nơi thiết bị vật lý (như cảm biến, router) được tích hợp với Blockchain để tạo ra một mô hình kiếm tiền mới. Thuật ngữ này được xem là tiền thân của DePIN.
- Messari đặt tên “DePIN” (2022): Messari đã chính thức sử dụng thuật ngữ “Decentralized Physical Infrastructure Networks” trong một báo cáo tháng 12/2022, định nghĩa DePIN như các mạng lưới sử dụng Blockchain để quản lý hạ tầng vật lý, đồng thời cho phép người dùng nhận thưởng token dựa trên những nguồn tài nguyên của họ cung cấp cho mạng lưới. Mô hình này tương tự “sharing economy” của Uber hay Airbnb, nhưng không phụ thuộc vào một bên trung gian nào cả.
2.2 Giai đoạn bùng nổ và phát triển (2023-2025)
Theo 5 Phút Crypto, từ năm 2023, DePIN bắt đầu trở thành một xu hướng hot trong Crypto, nhờ vào những yếu tố sau:
- Airdrop token từ dự án: Phần lớn người dùng tìm đến các dự án DePIN là kỳ vọng Airdrop từ dự án. Từ đó giúp các dự án như Helium, Filecoin, Render Network, và Hivemapper đã đạt được những cột mốc ấn tượng. Ví dụ, Helium ghi nhận hơn 1 triệu Hotspot trên toàn cầu, còn Filecoin đạt 18 EiB dung lượng lưu trữ vào năm 2024.
- Hỗ trợ từ các Blockchain lớn: Solana trở thành nền tảng chính cho nhiều dự án DePIN nhờ tốc độ giao dịch nhanh và chi phí thấp. Các dự án như Render, Helium, và io.net đều chọn Solana để triển khai. Bên cạnh đó, SUI cũng bắt đầu đánh sang lĩnh vực này với nòng súng Walrus hay 3DOS,..
- Được các quỹ lớn hậu thuẫn: Tính đến Q3/2024, DePIN đã thu hút được hơn 200 triệu USD từ các quỹ đầu tư lớn như VanEck, Dragonfly, Multicoin Capital…. Điển hình là Multicoin Capital đã đầu tư liên tiếp 3 dự án DePIN là Gradient Network, Pipe Network và Fuse.
- Thị trường tăng trưởng: Theo thống kê từ DePIN Scan, vốn hóa thị trường của DePIN vượt 40 tỷ USD vào năm 2024, so với năm 2021 con số này đã tăng gấp 20 lần, minh chứng cho sự phát triển nhanh chóng của lĩnh vực này.
Nhìn những số liệu trên thì DePIN có vẻ khả quan, ấy vậy mà Narrative này đang có dấu hiệu đuối sức từ cuối 2024 cho đến nay:
- Chỉ có một vài dự án có sản phẩm thật và người dùng thật như Helium, Render, Hivemapper thì mới có doanh thu đều đặn. Ngoài ra những dự án còn lại chỉ là ý tưởng nằm trên giấy hoặc chỉ gắn mác DePIN để thu hút người dùng nhờ làn sóng “treo máy to earn”.
- Tuy nhiên, phần lớn giá token của các dự án hiện nay đều đang liên tục dò đáy. Lý do chính là người dùng sau khi nhận được token đều có xu hướng xả để kiếm lời hoặc ít nhất là lấy lại phần chi phí đã bỏ ra khi mua thiết bị.
- Mặc dù có một chút dopamine khi các dự án DePIN ra mắt cuối năm 2024 được các ông lớn support rất nhiệt tình như Dawn (gọi vốn được 33 triệu USD, có Dragonfly Capital và VanEck đầu tư), Gradient Network (có 3 ông lớn Pantera Capital, Multicoin Capital và Sequoia Capital chống lưng),…Nhưng vì liên tục delay lịch TGE nên người dùng dần chán nản và giảm bớt kỳ vọng.
Trên đây là những quan sát của mình từ lúc khái niệm DePIN được hình thành đến với thực trạng của nó hiện nay. Để đi sâu vào từng ngách của hệ sinh thái DePIN, hãy cùng mình tìm hiểu tiếp bên dưới nhé!
3. Hệ sinh thái DePIN
Hiện đang có hơn 300 dự án DePIN khác nhau và được chia thành nhiều ngách, mỗi ngách tập trung vào một loại tài nguyên hoặc ứng dụng cụ thể. Dưới đây là bốn ngách chính trong mảng DePIN mà bạn cần nắm rõ.
- Storage Network
- Wireless Network
- Sensor Network
- Compute Network
2.1. Storage Network – Mạng lưới lưu trữ
Storage Network là mạng lưới lưu trữ dữ liệu phi tập trung, nơi người dùng có thể cung cấp dung lượng ổ cứng dư thừa cho những người có nhu cầu lưu trữ hình ảnh, video, hoặc những dữ liệu khác để nhận được token. Đồng thời nếu có nhu cầu thuê dung lượng lưu trữ, bạn cũng có thể sử dụng các sản phẩm trên mạng lưới này.
Các dự án tiêu biểu của mảng này:
- Filecoin: Dự án tiên phong cũng như có vốn hóa cao nhất trong mảng Storage Network.
- Arweave: Arweave cung cấp giải pháp lưu trữ vĩnh viễn (permaweb), nơi dữ liệu được lưu trữ vĩnh viễn với chỉ một lần trả phí.
- Storj: Nền tảng lưu trữ đám mây phi tập trung, tận dụng ổ cứng nhàn rỗi của người dùng để lưu trữ dữ liệu mã hóa.
3.2 Wireless Network – Mạng lưới không dây
Wireless Network cung cấp các mạng viễn thông phi tập trung, như Wi-Fi, 5G, hoặc LoRaWAN (mạng cho IoT). Người dùng phải mua các thiết bị phát sóng của dự án và cung cấp băng thông dư thừa cho mạng lưới để nhận thưởng token.
Các dự án tiêu biểu của mảng này như:
- Helium: Xây dựng mạng không dây phi tập trung cho IoT và 5G, cho phép người dùng triển khai Hotspot để cung cấp băng thông mạng và kiếm token HNT. Mạng lưới Helium có hơn với hơn 335,000 Hotspot tại 190 quốc gia, tích hợp với Solana để tăng hiệu quả.
- WiFi Map: Cung cấp mạng lưới WiFi trên toàn cầu, hiện đã có hơn 150 triệu điểm truy cập, tại hơn 200 quốc gia, giúp người dùng dễ dàng tìm và kết nối internet, đặc biệt ở những khu vực xa lạ hoặc vùng sâu vùng xa.
- World Mobile Chain: Blockchain Layer 3 đầu tiên được thiết kế dành riêng cho ngành viễn thông, được xây dựng trên Base. Ngoài kết nối internet, nền tảng còn cung cấp eSIM toàn cầu, VPN, lưu trữ phi tập trung.
3.3 Sensor Network – Mạng lưới cảm biến
Sensor Network là mạng lưới các thiết bị của người dùng được trang bị cảm biến dùng để thu thập dữ liệu từ thời gian thực để tạo ra các sản phẩm như như bản đồ giao thông, dữ liệu môi trường, hoặc trạm năng lượng.
Các dự án tiêu biểu của mảng này như:
- Hivemapper: Dự án DePIN tiên phong, sử dụng mô hình “Drive-to-Earn” cho phép người dùng sử dụng dữ trên camera hành trình để xây dựng bản đồ 3D.
- DIMO: Tương tự như Hivemapper, cho phép người dùng kiếm tiền bằng cách thu thập dữ liệu trên xe và cung cấp cho dự án để nhận lại token. Tính đến 2024, DIMO đã kết nối hơn 113.499 xe trên toàn cầu.
- WeatherXM: Dự án khuyến khích người dùng trên toàn cầu cài đặt trạm thời tiết để thu thập dữ liệu thời tiết tại địa phương, đổi lại họ sẽ được nhận thưởng token WXM. Hiện đã có hơn 5.200 trạm đã được triển khai tại 81 quốc gia trong vòng 2 năm
3.4 Compute Network – Mạng lưới tính toán
Compute Network là một mạng lưới cung cấp sức mạnh tính toán phi tập trung, tận dụng tài nguyên GPU nhàn rỗi trên toàn cầu để phục vụ các tác vụ như edit, thiết kế đồ họa, huấn luyện AI, hoặc phân tích dữ liệu. Người dùng có thể chia sẻ GPU dư thừa trên máy tính cá nhân để nhận thưởng token.
Các dự án tiêu biểu của mảng này như:
- Render Network: Dự án có vốn hóa lớn thứ 2 và nằm trong top các dự án DePIN trên Solana có doanh thu hàng tháng cao nhất.
- io.net: Cung cấp mạng lưới GPU dành cho các tác vụ AI và Machine Learning, io.net đã huy động được 30 triệu USD từ HackVC, Delphi Digital và Multicoin Capital
- Akash: Akash tự xây dựng một Blockchain riêng cho phép người dùng thuê CPU, GPU từ các nhà cung cấp trên toàn cầu thông qua Akash Marketplace. Nhờ cơ chế đấu giá, các bên cung cấp có thể đưa ra mắc giá thấp hơn so với các bên truyền thống, từ đó giảm chi phí thuê cho người dùng.
- Cocoon: Nền tảng điện toán đám mây sử dụng blockchain TON để đảm bảo quyền riêng tư của người dùng. Đây là “quân bài chiến lược” tiếp theo cho sự phát triển của Telegram, tạo bước đệm giúp các ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) được xây dựng và tiếp cận hơn 900 triệu người dùng mỗi tháng của nền tảng nhắn tin này.
4. Cơ hội kiếm tiền từ DePIN
4.1 Tham gia Airdrop
Hiện tại, có rất nhiều dự án DePIN triển khai chiến dịch Airdrop cho phép người dùng cài đặt Extension và liên tục treo trình duyệt để farm point nhận airdrop, hình thức này thường được cộng đồng gọi vui là “Treo máy to Earn”.
Để tối ưu khi tham gia các dự án dạng “treo máy”, bạn có thể cài cùng lúc nhiều extension trên một trình duyệt và để chạy nền 24/7. Một mẹo nhỏ là luôn mở sẵn một tab YouTube (có thể tắt âm thanh và để chạy ngầm) để máy không rơi vào trạng thái nghỉ. Nếu dư dả hơn, việc đầu tư riêng một máy tính chỉ để chạy các ứng dụng này sẽ giúp tăng hiệu suất và tránh ảnh hưởng đến thiết bị chính bạn đang dùng hàng ngày.
Ví dụ: Grass đã airdrop cho những người kiên trì treo máy trong suốt 2 tháng với mỗi ví từ 50 – 100 USD.
Hiện đang có những dự án treo máy bạn có thể tham gia như Dawn, Bless, Pipe Network,..Bạn có thể tham khảo các thêm các dự án khác trên kênh Discord của 5 Phút Airdrop nhé!
Tuy nhiên, sau cơn sốt của Grass, thì ngày càng nhiều dự án nhảy vào trend này, cũng vì vậy mà rủi ro tăng lên, một số dự án kém uy tín, thậm chí cài mã độc thông qua extension để đánh cắp dữ liệu người dùng.
Cách an toàn nhất là bạn nên treo trên một trình duyệt riêng, không chứa ví crypto hay tài khoản cá nhân. Nếu đầu tư nghiêm túc hơn, bạn có thể dành hẳn một máy tính riêng để chạy các dự án này, vừa tối ưu hiệu suất, vừa hạn chế tối đa rủi ro bảo mật.
4.2 Cung cấp tài nguyên
Bạn có thể cung cấp các tài nguyên cho mạng lưới của dự án để nhận lại token. Ví dụ:
- Mua Hotspot (từ 250 – 500 USD) của Helium để cung cấp băng thông Wifi
- Mua camera hành trình Dashcam (589 USD) của Hivemapper để cung cấp dữ liệu đường phố.
- ….
Với hình thức này, bạn nên cân nhắc kỹ chi phí đầu tư ban đầu. Lợi nhuận nhận được phần lớn phụ thuộc vào giá token mà dự án trả thưởng. Nếu token tăng giá, phần thưởng có thể đủ hấp dẫn để bù chi phí nhanh. Nhưng nếu giá liên tục giảm, thời gian hoàn vốn sẽ kéo dài, thậm chí có thể lỗ nếu dự án ngừng hoạt động.
4.3 Đầu tư vào token
DePIN hiện nay vẫn là một lĩnh vực còn rất non trẻ, mặc dù đã xuất hiện một số dự án nổi bật như Render, Helium hay Hivemapper – những cái tên hiếm hoi đã có sản phẩm thật, người dùng thật và dòng doanh thu. Tuy nhiên, phần lớn dự án mới hiện nay chỉ là những bản sao lặp lại mô hình cũ, thiếu nền tảng bền vững để phát triển lâu dài.
Ngoài ra, DePIN lại đang đối mặt với hàng loạt rào cản như:
- Phải cạnh tranh với các công ty Web2 lớn sở hữu hạ tầng mạnh, nguồn lực dồi dào và trải nghiệm người dùng tối ưu.
- Khó tiếp cận người dùng phổ thông, đặc biệt là những ai chưa quen với blockchain.
- Bài toán tăng trưởng mạng lưới và cộng đồng vẫn chưa có lời giải rõ ràng, trong khi đó chính yếu tố này lại quyết định hiệu quả vận hành của DePIN.
- DePIN cũng đang phải cạnh tranh trực tiếp với nhiều narrative khác, đặc biệt là Memecoin – vốn dễ thu hút dòng tiền nhờ tính đầu cơ cao – và RWA – đang nhận được sự quan tâm mạnh mẽ từ các tổ chức lớn vì gắn với tài sản thật.
Chính vì vậy, năm 2025 vẫn chưa phải là thời điểm thích hợp để đầu tư dài hạn với số vốn lớn vào DePIN. Thay vào đó, bạn có thể theo dõi sát sao các dự án dẫn đầu, tham gia săn airdrop sản phẩm – cho đến khi hệ sinh thái này chứng minh được khả năng mở rộng thực sự.
5. Tổng kết
DePIN đã mở ra một mô hình kinh tế mới, cho phép người dùng kiếm tiền dựa trên nguồn tài nguyên nhàn rỗi. Tuy nhiên, việc đầu tư dài hạn vào DePIN vẫn chưa phải là một lựa chọn an toàn trong năm 2025. Thay vào đó, hãy tiếp tục theo dõi và đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố rủi ro trước khi đưa ra quyết định xuống tiền bạn nhé! DePIN vẫn còn là một lĩnh vực đang trong quá trình hoàn thiện, và chỉ những dự án thực sự mạnh mẽ, có nền tảng bền vững mới có thể trụ vững trong thời gian dài.
