Ethereum 2026 có gì? Lộ trình tham vọng nhất kể từ The Merge

1. Ethereum sẽ làm gì trong năm 2026?

Ngày 18/2/2026, Ethereum Foundation công bố định hướng phát triển chính thức cho cả năm 2026 với mục tiêu làm cho Ethereum xử lý được nhiều giao dịch hơn, dễ dùng hơn và an toàn hơn thông qua hai nâng cấp lớn là Glamsterdam và Hegotá.

1.1 Glamsterdam (nửa đầu 2026)

Glamsterdam là bản nâng cấp đầu tiên sau Fusaka. Nhóm phát triển rút kinh nghiệm từ Pectra, bản nâng cấp từng bị trễ vì ôm đồm quá nhiều thứ, nên lần này chỉ chọn hai thay đổi lớn làm trọng tâm.

Hai headliner được đội ngũ chốt bao gồm:

• EIP-7732, hay ePBS: Để hiểu đề xuất này, bạn cần biết rằng mỗi block trên Ethereum được tạo ra qua hai bước: một bên đề xuất block và một bên chuyên xây dựng nội dung block sao cho thu được nhiều phí nhất. Hiện tại, hai bên này phải liên lạc qua một trung gian bên ngoài giao thức, tạo ra rủi ro bị thao túng. ePBS đưa toàn bộ quy trình này vào thẳng trong giao thức Ethereum, đồng thời cho phép bên xây dựng block niêm phong nội dung bằng mật mã để bên đề xuất không thể xem trước rồi lợi dụng. Điều này có nghĩa là thứ tự giao dịch sẽ công bằng hơn và khó bị can thiệp hơn.
• EIP-7928, hoặc BALs. Đề xuất này yêu cầu lệnh giao dịch phải khai báo trước các tài khoản và smart contract sẽ tương tác. Nhờ đó, hệ thống biết trước giao dịch nào không đụng nhau và có thể xử lý song song thay vì tuần tự từng giao dịch một gây chậm chạp như hiện nay. Mục tiêu là đẩy gas limit hướng tới và vượt qua 100 triệu trong năm 2026, so với mức 60 triệu hiện tại sau Fusaka.

1.2 Hegotá (nửa sau 2026)

Hegotá dự kiến diễn ra vào nửa sau 2026 với những nâng cấp hạ tầng quan trọng:

• Tích hợp Verkle Trees. Đây là cấu trúc dữ liệu mới thay thế Merkle Patricia Trie đã tồn tại trên Ethereum từ những ngày đầu. Mỗi giao dịch đều để lại dữ liệu trên Ethereum mãi mãi và ngày càng phình to. Khi chi phí lưu trữ quá lớn, chỉ còn các tổ chức lớn mới đủ khả năng vận hành node, và Ethereum dần mất đi tính phi tập trung. Verkle Trees giải quyết điều này bằng cách giảm tới 90% dung lượng lưu trữ và cho phép node xác minh giao dịch mà không cần tải về toàn bộ lịch sử blockchain. Mục tiêu dài hạn là bất kỳ ai có máy tính thông thường cũng có thể vận hành node.
• EIP-8025, hoặc Optional Execution Proofs. Hiện tại mỗi validator phải tự chạy lại toàn bộ giao dịch trong mỗi block để xác nhận tính đúng đắn. Khi gas limit càng tăng, khối lượng tính toán này càng nặng. EIP-8025 đề xuất tạo ra một nhóm chuyên biệt gọi là zkAttesters sẽ tạo ra bằng chứng mật mã xác nhận block hợp lệ, và validator chỉ cần kiểm tra bằng chứng đó thay vì lặp lại toàn bộ phép tính. Cơ chế này hoàn toàn tùy chọn, node nào không áp dụng vẫn hoạt động bình thường.

Cần lưu ý EIP-8025 hiện vẫn đang được thảo luận và headliner chính thức của Hegotá chưa được chốt.

• Một thay đổi quan trọng khác được chọn cho Hegotá là FOCIL (EIP-7805). Năm 2022, khi Mỹ ban lệnh cấm vận Tornado Cash, các đơn vị xây dựng block trên Ethereum đã tự nguyện lờ đi mọi giao dịch liên quan, khiến người dùng bị chặn quyền truy cập tài sản trong nhiều giờ. Đây là bằng chứng cho thấy Ethereum vẫn có thể bị kiểm duyệt nếu chỉ một nhóm nhỏ nắm quyền quyết định giao dịch nào được xử lý. FOCIL thay đổi điều này bằng cách trao quyền đó cho hơn một triệu Validator phân tán khắp thế giới. Khi không ai có thể ép toàn bộ họ đồng thuận kiểm duyệt, quyền giao dịch của người dùng được giao thức bảo vệ, bất kể lệnh cấm vận đến từ đâu.

1.3 Những nâng cấp khác của Ethereum 2026

Bên cạnh hai bản nâng cấp lớn, Ethereum Foundation cũng sẽ giải quyết hai bài toán khác trong năm 2026.

• Làm cho ví Ethereum dễ dùng hơn. Hiện tại người dùng phải tự quản lý private key, trả phí bằng ETH và không có cách khôi phục tài khoản nếu mất khóa. Ethereum Foundation muốn cải thiện điều này thông qua native account abstraction. Kết quả cuối cùng họ hướng tới là người dùng có thể trả phí bằng bất kỳ token nào, khôi phục tài khoản khi mất thiết bị, và không cần biết ETH là gì mới dùng được Ethereum. Song song với đó là chuẩn hóa cách chuyển tài sản giữa các mạng L2 khác nhau thông qua Open Intents Framework, giúp người dùng không còn phải lo lắng khi dùng cầu nối như hiện tại.
• Bảo mật hậu lượng tử. Máy tính lượng tử đủ mạnh có thể phá vỡ thuật toán mã hóa ECDSA mà Ethereum đang dùng để bảo vệ tài khoản. Điều này cần khoảng 10 năm nữa mới xảy ra nhưng nếu không chuẩn bị từ bây giờ thì khi mối đe dọa trở thành hiện thực sẽ không còn kịp nữa. Đây là lần đầu tiên bảo mật hậu lượng tử được đưa vào lộ trình giao thức chính thức của Ethereum, và native account abstraction ở bài toán trên chính là thứ sẽ giúp quá trình chuyển đổi sang mã hóa mới dễ dàng hơn nhiều khi đến lúc cần.

Trên đây là lộ trình chính thức nhưng song song với những bản nâng cấp cụ thể đó, cộng đồng phát triển Ethereum cũng đang có những cuộc tranh luận lớn hơn về hướng đi dài hạn của toàn bộ hệ sinh thái mà 5 Phút Crypto sẽ làm rõ ở các phần sau.

2. Vitalik Buterin: Layer 2 không còn phù hợp

Ngày 03/02/2026, Vitalik Buterin thừa nhận rằng lộ trình lấy các Layer 2 (L2) làm trọng tâm mà ông đề xuất từ năm 2020 đã không còn phù hợp. Phát biểu này gây chấn động vì suốt 6 năm qua, hàng trăm dự án L2 ra đời dựa trên chính tầm nhìn đó.

Lý do Vitalik đưa ra dựa trên 2 thực tế ở thời điểm hiện tại:

• L2 phi tập trung hóa chậm hơn so với kỳ vọng: Cho đến đầu 2026, chỉ có vài mạng lưới như Arbitrum, OP Mainnet và Base đạt Stage 1 trong lộ trình 3 giai đoạn phi tập trung hóa L2 mà Vitalik giới thiệu vào tháng 11/2022. Theo ông, đa số các dự án L2 vẫn đang ở Stage 0 với sequencer (trình xử lý giao dịch) tập trung. Thậm chí một số L2 còn công khai tuyên bố không bao giờ vượt Stage 1 vì yêu cầu pháp lý từ khách hàng của họ. 
• Ethereum L1 mở rộng nhanh hơn dự kiến: Sau bản nâng cấp Fusaka, phí giao dịch trên Ethereum thấp kỷ lục. Gas limit tăng từ 30 triệu lên 60 triệu và nhắm tới 200 triệu trong 2026, điều này lại xung đột lợi ích với ưu điểm phí gas rẻ và khả năng mở rộng của các Layer 2.

Vitalik viết thẳng rằng nếu một mạng lưới kết nối với Ethereum chỉ qua cầu nối do một nhóm người kiểm soát, thì dù xử lý được 10.000 giao dịch mỗi giây cũng không có nghĩa là đang mở rộng Ethereum. Đây là cách ông vạch ra ranh giới giữa những L2 thực sự gắn kết với Ethereum và những cái chỉ mượn tên để huy động vốn.

Tuy nhiên, thay vì khai tử L2 hoàn toàn, Vitalik đề xuất các dự án cần tìm hướng đi mới, trở thành mạng lưới cho các ứng dụng chuyên biệt. Ví dụ như: privacy Virtual Machine (VM), blockchain riêng cho AI, mạng xã hội hoặc phải có thông lượng cực cao mà Ethereum dù cho mở rộng tối đa cũng không thể đạt được. Điều kiện tối thiểu là các L2 này phải đạt Stage 1 để gắn kết tầm nhìn với Ethereum.

Ethereum Name Service (ENS) là dự án hưởng ứng phong trào “trở về L1 Ethereum” khi hủy bỏ hoàn toàn kế hoạch xây dựng Namechain –  dự án L2 riêng được lên kế hoạch từ tháng 11/2024. Founder Nick Johnson giải thích rằng phí gas đăng ký ENS trên Ethereum đã giảm 99%, nếu tài trợ toàn bộ giao dịch trong năm 2025 chỉ tốn khoảng 10.000 USD, thấp hơn nhiều so với việc vận hành L2 riêng.

3. Proto.eth: Ethereum cần hỗ trợ để đạt đến L2 Trustless

Tuy nhiên, ngược lại với hành động đổ lỗi cho các L2 của Vitalik Buterin, proto.eth – nhà phát triển hàng đầu trong hệ sinh thái Ethereum cho rằng chính L1 cũng tồn tại loạt vấn đề kỹ thuật cản đường L2 Trustless tiến tới Stage 2 được dù muốn:

• Cấu trúc lưu trữ dữ liệu trạng thái Merkle Patricia Trie mà Ethereum đang sử dụng đáng lẽ phải được thay thế từ lâu. Nó giống như một tủ hồ sơ cũ kỹ đang chiếm rất nhiều dung lượng, khiến việc tra cứu chậm chạp và mỗi lần muốn chứng minh một thông tin là đúng thì phải kéo ra một tập hồ sơ rất dày. Đây là lý do Ethereum đang hướng tới Verkle Trees trong bản nâng cấp Hegotá, giúp giảm tới 90% dung lượng lưu trữ.
• Các công cụ hỗ trợ ứng dụng mang tên transaction receipts và EVM log events, được thiết kế để các ứng dụng bên ngoài blockchain có thể đọc và xử lý thông tin giao dịch một cách thuận tiện. Vấn đề là hai công cụ này hoạt động tốt khi dùng bên ngoài, nhưng gần như vô dụng khi cần dùng onchain. Buộc các nhà phát triển L2 phải tạo hàng loạt giải pháp tạm thời, gây trùng lặp và kìm hãm tiến độ xây dựng.
• Tốc độ kết thúc giao dịch (finality): Ethereum hiện mất khá nhiều thời gian để xác nhận một giao dịch là đã hoàn tất và không thể đảo ngược. Trong giai đoạn chờ đó, nếu có sự cố xảy ra trên L2, hệ thống không có đủ thông tin từ L1 để tự xử lý. Buộc các dự án L2 phải giữ “cửa thoát hiểm” để một nhóm người có quyền can thiệp thủ công khi có sự cố, kèm theo cơ chế trì hoãn 30 ngày để người dùng kịp phản ứng nếu nhóm này hành động sai. Đồng nghĩa với việc L2 không bao giờ thực sự phi tập trung hoàn toàn.

proto.eth cho rằng giải pháp chính nằm ở công nghệ Zero-Knowledge, hay ZK, cùng hướng mà nhiều nhà phát triển khác đang nhắc tới trong lộ trình Ethereum 2026. ZK cho phép một bên chứng minh rằng mình biết điều gì đó là đúng mà không cần tiết lộ toàn bộ thông tin chi tiết, giúp quá trình xác minh nhanh và gọn hơn rất nhiều so với cách làm hiện tại.

Ngoài ra, proto.eth cũng nêu những sai lầm mà nhóm phát triển Ethereum cần tránh: 

• Nghiên cứu các ý tưởng mới một cách riêng lẻ chứ không kết nối để đạt hiệu quả tốt hơn.
• Mô hình headliner, chỉ chọn một hoặc hai tính năng lớn để tập trung trong mỗi bản nâng cấp là nhược điểm lớn vì nó gây mất sự phát triển tổng thể của giao thức.
• Cam kết trước quá nhiều thứ khiến Ethereum không thể đáp ứng được.

4. Vitalik Buterin: Ethereum + AI, không chạy đua AGI

Ngày 09/02/2026, Vitalik chia sẻ tầm nhìn về sự kết hợp giữa Ethereum và AI, được xây dựng dựa trên bài viết gốc mà ông công bố hai năm trước. 

Lần này, ông phản đối công nghệ AGI (trí tuệ tổng quát nhân tạo), gọi đó là tư duy sai lầm vì bản chất nó là một cuộc đua không có mục tiêu cụ thể, ai nhanh hơn thì thắng, bất kể hệ quả ra sao. Vitalik tiếp tục ủng hộ tinh thần d/acc (decentralized acceleration): dùng công nghệ để tăng cường hợp tác phi tập trung và khả năng tự miễn dịch của cộng đồng thay vì tập trung quyền lực vào tay một nhóm nhỏ.

Vitalik phác thảo 4 trụ cột cho việc tích hợp Ethereum với AI:

1. Nâng cao quyền riêng tư: Hiện tại, khi bạn dùng ChatGPT hay bất kỳ AI nào, toàn bộ câu hỏi và dữ liệu bạn nhập đều chạy qua máy chủ của công ty đó. Họ biết bạn hỏi gì, lúc mấy giờ, và đang làm việc gì. Vitalik muốn thay đổi điều này bằng cách kết hợp công nghệ ZK với các mô hình AI chạy trực tiếp trên thiết bị cá nhân, cho phép bạn dùng AI mà không cần tiết lộ dữ liệu cho bất kỳ bên nào.
2. Biến Ethereum thành nền tảng kinh tế cho AI agent: Tham vọng này hướng đến tương lai mà AI Agent có thể tự thực hiện giao dịch, thuê dịch vụ từ AI khác, và xây dựng lịch sử uy tín của mình trên blockchain. Thay vì tất cả AI đều chạy dưới sự kiểm soát của Google, Microsoft hay OpenAI, Ethereum có thể là nơi các AI agent hoạt động độc lập với nhau.
3. Hồi sinh giấc mơ cypherpunk: Để an toàn trong môi trường phi tập trung, một lý tưởng trước đây là “Don’t trust, verify everything” (Đừng tin, hãy luôn xác minh) được đề xuất nhưng đã thất bại vì không phải ai cũng có thể tự mình kiểm tra mọi đoạn code. Tuy nhiên, AI giờ đây có thể giúp chúng ta xác minh mọi giao dịch, kiểm tra smart contract trước khi ký xác nhận mà không cần dùng ứng dụng bên thứ ba.
4. Cải thiện mô hình quản trị: Có nhiều cơ chế bỏ phiếu và quản trị được xây dựng rất thông minh trên lý thuyết, nhưng quá phức tạp để con người thực sự hiểu và tham gia. Vitalik cho rằng AI có thể đóng vai trò hỗ trợ, giúp người dùng hiểu được các lựa chọn đang được đặt ra và đưa ra quyết định có cơ sở hơn thay vì bỏ phiếu theo cảm tính hoặc bỏ qua hoàn toàn vì quá rắc rối.

5. Vitalik Buterin: DeFi thật sự là gì?

Ngày 08/02/2026, Vitalik đăng bài viết gây sốc khi tuyên bố các hoạt động gửi stablecoin vào Aave để lấy lãi suất không phải là DeFi. Bản chất của việc gửi tiền này vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào các tổ chức tập trung và họ có thể đóng băng tài sản của người dùng bất cứ lúc nào.

Ông gọi stablecoin thuật toán mới là DeFi thật và vạch ra 2 chế độ để triển khai loại tiền ổn định này:

• Easy mode: Đảm bảo stablecoin hoàn toàn bằng ETH. Bất kỳ market maker nào cũng có thể tham gia phát hành stablecoin bằng cách thế chấp ETH trong smart contract, cách này giúp giảm phụ thuộc vào các công ty tập trung như Tether, Circle và rủi ro được phân tán khi nhiều market maker tham gia.
• Hard mode: Thuật toán đảm bảo giá trị stablecoin bằng tài sản ngoài đời thực như trái phiếu, hàng hóa, chứng khoán,… Cách làm này yêu cầu phải đáp ứng 2 điều kiện khắt khe là tổng giá trị tài sản đảm bảo phải lớn hơn nhiều so với số stablecoin được phát hành và tính đa dạng hóa tài sản đảm bảo cao để khi có một tài sản sụp đổ cũng không gây ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống.

Tầm nhìn dài hạn của ông còn đi xa hơn nữa, muốn thoát khỏi việc neo giá trị theo đồng USD, thay vào đó là theo rổ nhiều chỉ số kinh tế khác nhau (ví dụ: chỉ số lạm phát, rổ bao gồm nhiều fiat khác nhau,…) để bảo toàn sức mua thực tế cho người dùng. Coinbase từng gọi hướng đi này là Flatcoin vào năm 2023.

Mặc dù vậy, hình ảnh sụp đổ của dự án stablecoin thuật toán Terra (LUNA), UST và hệ lụy lớn mà nó mang lại vẫn còn hiện hữu. Và đó là lý do Vitalik nhấn mạnh 2 điều kiện khắt khe ở hướng thứ hai.

6. Tổng kết

Tất nhiên, còn quá sớm để nói các tầm nhìn này sẽ thành hay bại, nhất là khi bài học từ UST, Farcaster, Lens Protocol vẫn còn đó. Biết đâu một ngày chúng cũng bị khai tử giống vụ việc L2 của Vitalik.

Tuy nhiên, theo những gì mà L1 này đã phát triển trong 2 năm gần đây, có vẻ các nhà phát triển đã tìm được hướng khả thi để mở rộng Ethereum. Rất có thể, thời gian sắp tới chúng ta sẽ thấy được một Ethereum nhanh, rẻ để xử lý tốt nhu cầu sử dụng hàng ngày của người dùng mà không cần những giải pháp mở rộng L2 như nhận định của Vitalik Buterin.

Bạn đánh giá ra sao về định hướng phát triển của Ethereum trong năm 2026? Hãy thảo luận cùng 5phutcrypto.io nhé!