1. Jane Street – Từ “thợ săn” lợi nhuận đến kẻ bị cấm
Jane Street được thành lập năm 2000 tại New York, là một trong những công ty giao dịch tài chính sử dụng thuật toán và máy tính siêu nhanh hàng đầu thế giới. Khác với nhà đầu tư thông thường phân tích và mua bán thủ công, Jane Street sử dụng các chương trình máy tính phức tạp để tự động phát hiện và giao dịch hàng nghìn lần mỗi giây, kiếm lời từ những chênh lệch giá rất nhỏ mà con người khó phát hiện.
Hãy tưởng tượng như việc bạn có một robot siêu thông minh có thể theo dõi giá vàng ở hàng trăm cửa hàng cùng lúc, và tự động mua ở chỗ rẻ, bán ở chỗ đắt trong tích tắc – đó chính là cách Jane Street kiếm tiền. Lợi thế công nghệ của họ còn được tăng cường nhờ dịch vụ “co-location” – đặt máy chủ ngay cạnh máy chủ của sàn giao dịch để giảm độ trễ xuống micro giây. Trong thế giới giao dịch tốc độ cao, mỗi micro giây đều có giá trị – giao dịch nhanh hơn đối thủ 1 phần triệu giây có thể quyết định lãi lỗ hàng triệu USD.
Họ bắt đầu hoạt động tại Ấn Độ từ năm 2020 và nhanh chóng trở thành “ông lớn” trong thị trường phái sinh. Theo báo cáo của SEBI (Uỷ ban chứng khoán Ấn Độ), từ tháng 1/2023 đến tháng 3/2025, tình hình lãi lỗ của Jane Street như sau:
- Lãi 5,3 tỷ USD từ hợp đồng quyền chọn
- Lỗ 860 triệu USD từ hợp đồng tương lai cổ phiếu
- Lỗ 23 triệu USD từ hợp đồng tương lai chỉ số
- Lỗ 34 triệu USD từ mua bán cổ phiếu thông thường
Tổng cộng sau khi trừ lỗ, họ vẫn lãi ròng 4,3 tỷ USD. Điều này cho thấy mặc dù Jane Street lỗ ở hầu hết các loại giao dịch, nhưng họ kiếm được rất nhiều tiền – giống như sòng bạc luôn thắng dù có vài ván thua.
Con số lợi nhuận khổng lồ này đến từ chiến lược giao dịch kiếm lời từ chênh lệch giá giữa các thị trường khác nhau. Ví dụ, nếu một cổ phiếu giá 1,20 USD ở thị trường A nhưng 1,21 USD ở thị trường B, họ sẽ mua ở A và bán ở B để kiếm 0,01 USD. Nghe có vẻ ít, nhưng khi làm hàng triệu giao dịch mỗi ngày với số tiền lớn, lợi nhuận sẽ rất khủng.
SEBI cáo buộc Jane Street thực hiện “mưu mẹo” gồm hai bước để thao túng thị trường:
Bước 1 – Buổi sáng “thổi giá”: Hãy tưởng tượng bạn muốn bán nhà với giá cao. Bạn sẽ làm gì? Bạn có thể nhờ bạn bè đến hỏi mua, tạo cảm giác nhà bạn “hot”, khiến người thật sự muốn mua phải trả giá cao hơn. Jane Street được cho là đã làm tương tự – họ mua rất nhiều cổ phiếu ngân hàng buổi sáng, khiến giá tăng lên.
Đồng thời, họ đặt cược rằng giá sẽ giảm vào cuối ngày (giống như mua bảo hiểm cho trường hợp giá giảm). Khi giá đang cao, “bảo hiểm giá giảm” này rất rẻ vì ít ai nghĩ giá sẽ giảm.
Bước 2 – Buổi chiều “xả hàng”: Sau khi đã mua đủ “bảo hiểm giá giảm” với giá rẻ, Jane Street bắt đầu bán tháo toàn bộ cổ phiếu họ mua buổi sáng. Giống như mọi người cùng bán nhà một lúc, giá sẽ tụt thảm. Lúc này, “bảo hiểm giá giảm” họ mua buổi sáng trở nên cực kỳ có giá trị – giống như bạn mua bảo hiểm cháy nhà với giá rẻ, rồi nhà bị cháy thật, bạn được bồi thường rất nhiều tiền.
Kết quả: Jane Street lỗ tiền mua bán cổ phiếu (do mua giá cao, bán giá thấp) nhưng lãi khủng từ “bảo hiểm”, tức là hợp đồng quyền chọn – tổng cộng vẫn lãi rất lớn.
Theo kiểm tra của SEBI trong ngày 17/1/2024, chỉ trong 8 phút, họ đã chi 67 triệu USD để mua cổ phiếu. Việc mua ồ ạt này giống như nhiều người cùng đổ xô mua vàng, khiến giá vàng tăng vọt. Kết quả là “chỉ số Bank Nifty” (con số đại diện cho giá trung bình của các cổ phiếu ngân hàng lớn) tăng hơn 1% – một mức tăng rất lớn trong thời gian ngắn. Kết qủa thu về là lãi 86 triệu USD chỉ trong 1 ngày giao dịch.
Có thể bạn quan tâm:
2. Bi kịch của nhà đầu tư cá nhân – Thua lỗ nhưng vẫn “nghiện”
Trong khi các công ty như Jane Street thu lợi nhuận khổng lồ, nhà đầu tư cá nhân Ấn Độ lại chịu tổn thất nặng nề. Theo nghiên cứu mới nhất của SEBI công bố ngày 7/7/2025, khoảng 91% nhà đầu tư cá nhân thua lỗ trong giao dịch phái sinh cổ phiếu trong năm tài chính 2025.
Điều đáng ngạc nhiên là mặc dù thua lỗ nặng nề, số lượng người tham gia vẫn tăng mạnh do bị thu hút bởi các “chuyên gia tài chính” trên YouTube và mạng xã hội, hứa hẹn làm giàu nhanh chóng. Thậm chí 2 năm trước, một kỹ sư phần mềm 26 tuổi ở Chennai đã nhảy lầu tự tử sau khi vay ngân hàng 12.000 USD để giao dịch và thua lỗ toàn bộ.
Trước tình trạng này, SEBI đã phải hành động quyết liệt. Ngày 4/7/2025, SEBI cấm Jane Street tham gia thị trường chứng khoán Ấn Độ và đóng băng 567 triệu USD tiền của công ty. Đây được coi là một đòn giáng mạnh vào công ty Mỹ đã kiếm được 4,3 tỷ USD lợi nhuận giao dịch tại đây trong hơn hai năm – chiếm khoảng 14% tổng doanh thu giao dịch toàn cầu của Jane Street năm 2023.
3. Bài học cho nhà đầu tư Việt Nam
Thứ nhất, phái sinh không phải là công cụ “làm giàu nhanh” mà là công cụ quản lý rủi ro cần kiến thức chuyên sâu. Bạn cần học phân tích kỹ thuật bài bản và giữ kỷ luật trong quản lý vốn.
Thứ hai, đừng bao giờ đầu tư với tiền vay hoặc tiền cần dùng cho sinh hoạt. Chỉ dùng với số tiền mà nếu mất nó sẽ không ảnh hưởng gì đến cuộc sống của bạn và gia đình.
Thứ ba, tự đưa ra được nguyên nhân tại sao nên mua hoặc bán chứ không được theo lời khuyên hoặc call kèo của bất kỳ ai.
Quan trọng nhất, hãy nhớ rằng trong thị trường phái sinh, khi có người thắng thì phải có người thua. Và thống kê cho thấy, 90% người thua là nhà đầu tư cá nhân – những người thiếu kiến thức, kinh nghiệm và công cụ so với các tổ chức chuyên nghiệp.
Có lẽ Jane Street đã tận dụng những kẽ hở trong thị trường phái sinh Ấn Độ. Nhưng bi kịch lớn hơn là hàng triệu nhà đầu tư cá nhân đã đốt tiền vào thị trường với mơ mộng làm giàu nhanh. Trong thị trường tăng trưởng mạnh mẽ, nếu không đủ kiên nhẫn học phân tích kỹ thuật bài bản thì hãy chọn những đồng coin tốt và giữ lâu dài – là có thể đánh bại hầu hết các canh bạc đòn bẩy cao.
Nguồn tham khảo:
- Bloomberg – “India Bars Jane Street From Accessing Its Securities Market” (Ngày 4/7/2025)
- CNBC – “Indian regulator bars US trading firm Jane Street from accessing securities market” (Ngày 4/7/2025)
- Securities and Exchange Board of India (SEBI) – “Comparative Study of Growth in Equity Derivatives Segment” (Ngày 7/7/2025)
- Futures Industry Association (FIA) – “EXPLAINER: The meteoric rise in India’s equity derivatives volume”
- Business Standard – “Sebi bars Jane Street from markets, orders disgorgement of Rs 4,844 crore” (Ngày 4/7/2025)
