Vì sao Iran thu phí Bitcoin ở Hormuz? Liệu BTC có lên $100K?

Iran thu phí Bitcoin giữa biển cả Trung Đông

Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải nhỏ hẹp giữa Iran và Oman, nơi khoảng 20 – 30% lượng dầu thô và khí hoá lỏng của thế giới đi qua mỗi ngày, gần như đóng cửa hoàn toàn từ cuối tháng 2 do chiến sự leo thang không ngừng giữa liên minh Mỹ – Israel đối đầu với Iran.

Theo S&P Global, lưu lượng tàu qua đây đã giảm tới 97%, khiến giá dầu leo thẳng đứng, kéo cả nền kinh tế toàn cầu vào cơn khủng hoảng năng lượng.

Đến tối 7/4, Tổng thống Trump bất ngờ tuyên bố ngừng bắn hai tuần với Iran. Tin vừa ra, Tehran lập tức đưa ra điều kiện cho việc mở lại eo biển. Tàu dầu muốn đi qua phải nộp phí một USD cho mỗi thùng dầu trên khoang, tức một con tàu siêu lớn chở 2 triệu thùng sẽ trả khoảng 2 triệu USD mỗi chuyến.

Điều đặc biệt là Tehran chấp nhận thu phí bằng nhân dân tệ, USDT, USDC và cả Bitcoin. Lần đầu tiên trong lịch sử một quốc gia chính thức chấp nhận thu phí bằng tiền mã hoá để thông qua một trong những điểm nghẽn quan trọng nhất của thương mại dầu mỏ toàn cầu.

Tại sao lại thu phí tàu chở dầu bằng Bitcoin?

Iran đã bị đẩy ra khỏi hệ thống ngân hàng toàn cầu gần nửa thế kỷ

Lệnh cấm vận đầu tiên của Mỹ áp lên Iran từ năm 1979, sau cuộc cách mạng Hồi giáo và vụ bắt giữ con tin tại đại sứ quán Mỹ ở Tehran. Bốn mươi bảy năm trôi qua, gần như mọi ngân hàng lớn của Iran đều nằm trong danh sách đen của Mỹ.

Anh em hình dung SWIFT là một mạng lưới liên kết các ngân hàng trên thế giới. Một ngân hàng ở Iran muốn chuyển tiền cho ngân hàng ở Đức thì phải đi qua mạng này. Bị cắt khỏi SWIFT đồng nghĩa với việc gần như không chuyển được USD ra nước ngoài, không nhận được USD vào, và cũng không buôn bán được với thế giới bằng đồng USD.

Với một quốc gia sống dựa vào xuất khẩu dầu mỏ, việc không thể nhận USD thanh toán thì gần như là bị cắt đứt nguồn sống. Iran buộc phải đi tìm đường khác, và họ đã thử gần như mọi cách: dùng nhân dân tệ; đổi dầu lấy lúa mì, vũ khí của Nga; dùng vàng để giao dịch;… Nói chung là rất nhiều cách để lách nhưng vẫn chưa có giải pháp nào thật sự tối ưu.

Đến khi Bitcoin và stablecoin xuất hiện, Iran nhìn ra ngay đây là mảnh ghép họ đã thiếu bấy lâu.

Đồng nội tệ Iran đang rơi tự do và không ai muốn sở hữu nó

Đồng rial của Iran đã mất giá đến mức gần như mất ý nghĩa làm phương tiện trao đổi quốc tế. Năm 2026 có thời điểm 1,75 triệu rial mới đổi được 1 USD trên thị trường tự do. Để anh em dễ hình dung, một ổ bánh mì bình thường ở Tehran có giá khoảng 500.000 rial. Một bữa ăn ngoài hàng cho một người có thể lên tới vài triệu rial. Cầm 100 USD đổi ra rial là anh em đã có trong tay xấp tiền dày cộp gần 200 triệu rial.

Thử đặt mình vào vị trí một công ty đang mua dầu Iran. Nhận thanh toán bằng rial thì coi như cầm một cục tài sản mất giá từng ngày, không biết tuần sau còn lại bao nhiêu. Ngay cả các đối tác lớn nhất như Trung Quốc cũng hạn chế nhận rial để đổi lấy hàng hoá thật. Họ cần một đơn vị thanh toán ổn định, quy đổi được ra USD, và càng ít phụ thuộc vào ngân hàng Mỹ càng tốt.

Và stablecoin trở thành lời giải cho Iran.

USDT và USDC đều neo giá theo USD, tức là một đồng stablecoin gần như luôn đổi được một USD. Nhưng khác với USD truyền thống, chúng không chạy trên đường ray của Fed hay JP Morgan. Chúng chạy trên blockchain, và việc chuyển một triệu USDT từ ví này sang ví kia không cần thông qua bất kỳ ngân hàng Mỹ nào.

Tuy vậy, stablecoin cũng tồn tại yếu điểm vì vẫn phụ thuộc vào một công ty phát hành cụ thể, là Tether và Circle. Hai công ty này dù vận hành trên blockchain vẫn là pháp nhân có trụ sở, có giám đốc, và phải tuân thủ lệnh từ cơ quan quản lý Mỹ. Và họ đã làm nhiều lần trong thực tế, chỉ cần một dòng lệnh trên smart contract là toàn bộ số USDT trong ví đó lập tức bị đóng băng, không thể chuyển đi đâu được nữa.

Và đó cũng là lý do để hiểu vì sao Iran lại chọn cả Bitcoin.

Không ai có thể trực tiếp kiểm soát Bitcoin

Khác với USDT hay USDC, Bitcoin không có ai đứng sau để có thể bị kiểm soát. Mạng lưới Bitcoin được vận hành bởi hàng chục nghìn máy tính phân tán khắp thế giới, và không một máy nào có thẩm quyền cao hơn máy nào. Một khi giao dịch đã được xác nhận trên blockchain, gần như không có cách nào đảo ngược.

Đây là điều Hamid Hosseini, phát ngôn viên Hiệp hội Xuất khẩu Dầu khí Iran, đã nhấn mạnh với Financial Times khi giải thích vì sao Iran chọn BTC: “Bitcoin đảm bảo giao dịch không thể truy vết và không thể bị tịch thu do cấm vận”.

Iran đã xây dựng hạ tầng crypto cấp nhà nước từ nhiều năm

Có sẵn ba lý do trên cũng vô nghĩa nếu Iran không có khả năng vận hành một hệ thống crypto ở quy mô nhà nước. Hệ thống của Iran được xây dựng theo nhiều tầng:

• Tầng đầu tiên là khai thác Bitcoin ngay trong nước, tận dụng nguồn điện trợ giá rẻ từ dầu khí. Iran công nhận khai thác Bitcoin là ngành hợp pháp từ năm 2019 và yêu cầu các thợ đào bán toàn bộ Bitcoin khai thác được cho Ngân hàng Trung ương để dùng vào thanh toán hàng nhập khẩu. Cái hay nằm ở chỗ Bitcoin tự đào là Bitcoin hoàn toàn mới, chưa có lịch sử giao dịch, chưa từng đi qua ví nào. Khác với Bitcoin mua trên thị trường vốn có thể đã bị phía Mỹ gắn nhãn rủi ro và bị các sàn lớn từ chối. Đối tác quốc tế nhận về có thể đem ra sàn đổi sang USD hoặc hàng hoá mà không gặp bất kỳ cảnh báo nào.
• Tầng thứ hai là các sàn giao dịch nội địa do nhà nước cấp phép, điển hình là Nobitex với hơn 11 triệu người dùng. Đây là điểm vào ra chính cho toàn bộ dòng tiền crypto của Iran. Người dân muốn đổi rial sang USDT để giữ tài sản khỏi lạm phát thì lên Nobitex. Doanh nghiệp muốn nhận thanh toán crypto từ đối tác nước ngoài cũng đi qua đây. Và quan trọng hơn cả, các cơ quan nhà nước có nhu cầu chuyển crypto ra vào hệ thống tài chính nội địa cũng dùng chính những sàn này.
• Tầng thứ ba là các pháp nhân và sàn được Iran đặt ở nước ngoài, ví dụ như Zedcex. Vì các sàn nội địa Iran không thể kết nối trực tiếp với thị trường crypto toàn cầu (do bị cấm vận), Iran cần những cánh tay nối dài đặt ở các quốc gia khác để đứng ra giao dịch thay. Một đối tác nước ngoài muốn mua dầu Iran sẽ chuyển crypto vào ví của các pháp nhân này, sau đó dòng tiền mới được luân chuyển ngược về Iran qua nhiều bước trung gian để không lộ danh tính trực tiếp.

Theo Chainalysis, hệ sinh thái crypto của Iran đạt khoảng 7,8 tỷ USD trong năm 2025. Riêng các ví có liên hệ với chính phủ Iran đã chuyển hơn 3 tỷ USD crypto, chiếm hơn một nửa tổng giá trị crypto mà các thực thể Iran nhận được trong quý 4/2025. Phần lớn được cho là phục vụ giao dịch xuất khẩu dầu với các đối tác như Trung Quốc, Nga và một số nước Vùng Vịnh.

Vì vậy, việc Iran tuyên bố chấp nhận thu phí bằng crypto hay Bitcoin không phải một ý tưởng mới mà chỉ là chính thức hoá và đưa lên mặt báo một cơ chế đã được thử nghiệm và tinh chỉnh trong nhiều năm.

Hormuz chỉ là phần nổi của tảng băng

Trước tiên, 5 Phút Crypto cần làm rõ một điểm quan trọng. Hoạt động thu phí tàu qua Hormuz mà cả thế giới đang nhắc đến thực ra chỉ là một mảnh rất nhỏ so với toàn bộ bức tranh crypto tại Iran. Phần còn lại, bao gồm thanh toán dầu mỏ, nhập khẩu hàng hoá và dòng tiền qua các ví liên quan chính phủ, đã âm thầm chạy ở quy mô nhiều tỷ USD từ nhiều năm nay.

Điểm khác biệt của Hormuz nằm ở chỗ đây là lần đầu tiên Iran chính thức thừa nhận việc dùng crypto trong một cơ chế thanh toán cấp nhà nước. Nó đánh dấu một nước đi tiên phong cho việc dùng tiền mã hoá làm phương tiện thanh toán ở cấp quốc gia, đặc biệt với nhóm các nước đang bị cấm vận hoặc bị chèn ép trong hệ thống tài chính do Mỹ chi phối.

• Nga là cái tên đầu tiên. Sau khi bị loại khỏi SWIFT năm 2022, Nga đã chính thức cho phép dùng tiền mã hoá trong thanh toán thương mại quốc tế từ năm 2024. Cùng thời điểm, Nga cũng hợp pháp hoá khai thác crypto trong nước để tạo nguồn “Bitcoin sạch” theo đúng mô hình Iran để thanh toán hàng nhập khẩu. Các ngân hàng lớn như Sberbank và VTB công khai tham gia cung cấp dịch vụ crypto cho doanh nghiệp.

• Nga và Iran còn hợp tác phát hành một stablecoin neo theo đồng rúp tên A7A5, được thiết kế chuyên cho giao dịch song phương ngoài hệ thống USD. Theo Elliptic, stablecoin A7A5 đã xử lý khoảng 100 tỷ USD trong giai đoạn đầu 2025 – đầu 2026.

• Nhóm Houthi ở Yemen, lực lượng được Iran hậu thuẫn, đã úp mở khả năng dựng một điểm thu phí thứ hai ở eo biển Bab-al-Mandeb, tuyến hàng hải nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và là cửa ngõ vào kênh đào Suez. Nếu chuyện này thật sự xảy ra, thế giới sẽ đối diện với hai điểm nghẽn dầu mỏ cùng lúc, cả hai đều thu phí bằng tiền mã hoá. Trên thực tế, mạng lưới Houthi đã dùng crypto để mua vũ khí và hàng hoá từ Nga với tổng giá trị gần 1 tỷ USD trong khoảng một năm.

Triều Tiên lại coi crypto là nguồn thu trực tiếp cho bộ máy nhà nước, và cách kiếm tiền của họ là đi hack. Nhóm tin tặc Lazarus liên quan đến chính phủ Triều Tiên trong nhiều năm qua đã trở thành cái tên ám ảnh của cả ngành crypto, với hàng loạt vụ tấn công sàn giao dịch và cầu nối blockchain ở quy mô hàng tỷ USD mỗi năm.

Liệu xu hướng này có dừng lại ở vài cái tên đã quen mặt, hay sẽ lan rộng ra cả những quốc gia trung lập đang muốn giảm phụ thuộc vào đồng USD?

Đọc thêm: Bài toán Bitcoin cần giải trước khi tiến đến 150.000 USD

Liệu BTC có trở lại trên 100.000 USD vì xu hướng này

Năm 2022, gần 300 tỷ USD dự trữ ngoại hối của Nga bị Mỹ và đồng minh đóng băng chỉ bằng một sắc lệnh, chưa đầy vài giờ sau khi chiến sự Ukraine nổ ra. Khoảnh khắc đó đã âm thầm thay đổi cách các ngân hàng trung ương toàn cầu nhìn về tài sản dự trữ của mình. USD vẫn là đồng tiền số một, không có gì thay thế được trong tương lai gần. Nhưng đi kèm với vị thế đó là một rủi ro địa chính trị vì phụ thuộc quan hệ với Mỹ.

Và đến nay, câu chuyện tại Hormuz sẽ thúc đẩy chính cuộc trò chuyện này trong nội bộ nhiều ngân hàng trung ương, đặc biệt ở những nước trung lập đang muốn giảm phụ thuộc USD trước khi quá muộn.

Vàng đã từng tăng chóng mặt nhờ chính câu chuyện này khi các NHTW mua vào ở mức kỷ lục suốt mấy năm qua. Liệu Bitcoin, với sự tiên phong công khai của Iran, có bước vào cùng một quỹ đạo?

Thách thức: Ai sẽ là người thực sự trả Bitcoin cho Iran?

Như phần trước đã đề cập, Iran đã có sẵn mạng lưới đối tác quen sống trong vùng xám sẵn sàng trả crypto cho họ từ nhiều năm nay. Nhưng đó chủ yếu là các công ty nhỏ, các trung gian không niêm yết, hoặc các pháp nhân được dựng lên riêng cho mục đích né cấm vận. Tuy nhiên, khi Iran công khai thu phí tại Hormuz thì khác vì phần lớn lưu lượng đến từ các tập đoàn vận tải dầu lớn của phương Tây, liệu các công ty chính thống này có sẵn lòng trả bằng Bitcoin hay không?

Theo các nhà giao dịch crypto lớn nhất thế giới, câu trả lời gần như là không, ít nhất là qua kênh hợp pháp vì hai rào cản sau:

• Không tìm được nơi mua Bitcoin với khối lượng đủ lớn. Jake Ostrovskis, người phụ trách giao dịch OTC tại Wintermute, một trong những nhà tạo lập thị trường crypto lớn nhất thế giới, cho rằng ngành vận tải vốn đã chịu giám sát tài chính rất chặt. Chỉ cần có dấu hiệu cho thấy điểm đến của dòng tiền là vùng cấm vận, không một sàn OTC hay sàn tập trung (CEX) nào chấp nhận làm việc với khách hàng đó.
• Bản chất công khai của Bitcoin: Giả sử một công ty tìm được nơi bán thì họ vẫn gặp rào cản vì mọi giao dịch Bitcoin đều nằm trên sổ cái công khai, ai có công cụ phân tích blockchain cũng có thể tra cứu. Trong nhiều năm qua, các công ty như Chainalysis hay TRM Labs đã xây dựng sẵn hệ thống truy vết đến các ví được đánh dấu là có liên quan đến IRGC. Điều đó có nghĩa là chỉ cần giao dịch được gửi lên blockchain, nó sẽ lập tức được ghi nhận, và sớm muộn cũng bị phát hiện. Mức phạt có thể lên tới hàng trăm triệu USD, chưa kể các hệ luỵ kéo dài về uy tín và khả năng tiếp cận thị trường phương Tây.

Chưa kể nếu Bitcoin thực sự trở thành công cụ né lệnh trừng phạt của Mỹ thì chắc chắn ông lớn này sẽ không ngó lơ. Washington không thể kiểm soát trực tiếp mạng lưới Bitcoin, nhưng họ có rất nhiều cách gián tiếp để siết chặt vòng vây, điển hình như ép các sàn giao dịch lớn mở rộng danh sách ví bị chặn, mở rộng trừng phạt sang các nhà cung cấp dịch vụ ví, các nhà phát hành stablecoin đang bị dùng làm cầu nối chuyển đổi,… Bất kỳ biện pháp nào trong số đó cũng đủ làm tăng chi phí và rủi ro cho bên muốn dùng Bitcoin né cấm vận, đồng thời kéo luôn cả thị trường crypto hợp pháp vào vòng giám sát chặt hơn.

Với anh em, tin Iran chấp nhận Bitcoin nhìn ra là tín hiệu tốt hay tín hiệu rủi ro cho giá BTC trong dài hạn? Để lại góc nhìn của anh em bên dưới và cùng thảo luận với 5phutcrypto.io nhé!