1. Khủng hoảng niềm tin – Peso Argentina sụp đổ
Argentina đang chìm trong một cuộc khủng hoảng tiền tệ nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Chỉ trong 7 ngày giao dịch, chính phủ đã phải đốt 1,8 tỷ USD từ kho dự trữ ngoại hối vốn đã cạn kiệt để bảo vệ đồng peso.
Lãi suất trái phiếu chính phủ ngắn hạn vào ngày 08/10/2025 đã vọt lên mức khủng khiếp 87%, tăng từ 74% chỉ một ngày trước đó và 51% cách đây một tuần. Điều này thể hiện rằng thị trường đang hoảng loạn. Các nhà đầu tư mất niềm tin hoàn toàn vào khả năng chi trả của quốc gia và đòi hỏi mức bù rủi ro cực cao vì họ tin rằng Argentina sắp vỡ nợ lần nữa.
2. Sai lầm chồng chất đẩy Argentina vào vực thẳm
2.1 Sai lầm thứ nhất: Sai lầm chính sách tiền tệ
Khi Javier Milei bước vào văn phòng tổng thống tháng 12/2023 cầm theo chiếc cưa máy biểu tượng, ông hứa hẹn một cuộc cách mạng tiền tệ: thay thế hoàn toàn peso bằng đô la Mỹ.
Những tháng đầu, Milei thực sự đã tạo ra điều kỳ diệu. Ông cắt chi tiêu công mạnh tay, đưa ngân sách từ thâm hụt 5% GDP về cân bằng chỉ trong một quý. Quan trọng hơn, lạm phát giảm từ mức kinh hoàng 292% xuống còn quanh 31%, một thành tích mà nhiều đời tổng thống Argentina không làm được.
Nhưng để duy trì thành quả này, Milei đã mắc phải một sai lầm chiến lược nghiêm trọng: giữ peso ở mức cao hơn 40% so với giá trị thực. Theo tỷ giá chính thức, 1 USD đổi được khoảng 1.400 peso. Lý do Milei làm điều này rất đơn giản: peso mạnh giúp hàng nhập khẩu rẻ, từ đó kìm hãm lạm phát trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, đồng peso bị định giá quá cao đã nhanh chóng tạo ra vòng xoáy tự hủy. Hãy tưởng tượng bạn là nông dân trồng đậu nành ở Argentina. Bạn xuất khẩu hàng được 100 USD, nhưng khi đổi về peso theo tỷ giá chính phủ ấn định thì chỉ nhận được giá trị tương đương 60-70 USD sức mua thực tế. Đương nhiên là không ai muốn bán hàng nữa. Ngược lại, người tiêu dùng thì phát hiện hàng ngoại rẻ hơn hàng trong nước nên đổ xô đi mua.
=> Kết quả thảm họa: bán ra ít đi, mua vào nhiều lên, kho ngoại tệ quốc gia ngày càng vơi đi.
Hệ quả rõ ràng nhất có thể quan sát ở biên giới Argentina – Chile.
- Trong 4 tháng đầu năm 2025, hơn 8,4 triệu người Argentina – tương đương gần 20% dân số – đã đổ xô sang nước láng giềng mua sắm, tăng 68% so với cùng kỳ năm trước.
- Các trung tâm thương mại ở Santiago báo cáo doanh số từ khách Argentina tăng vọt, với những mặt hàng như TV, laptop có giá rẻ hơn 40% so với trong nước.
2.2 Sai lầm thứ hai: Khủng hoảng chính trị
Theo 5 Phút Crypto, nếu như sai lầm chính sách tiền tệ tạo ra quả bom, thì khủng hoảng chính trị chính là công tắc khiến mọi thứ nổ tung. Chỉ trong vài tháng, ba vụ bê bối liên tiếp nhấn chìm toàn bộ uy tín của Milei:
- Vụ thứ nhất: Milei bị cáo buộc tham gia dự án memecoin, khuyến khích công chúng đầu tư rồi đồng coin sụp đổ giá trị ngay sau đó.
- Vụ thứ hai nghiêm trọng hơn: Karina Milei, em gái kiêm chánh văn phòng tổng thống, bị tố nhận hối lộ từ thương vụ dược phẩm với nhà nước. Karina vừa là người thân và còn là cánh tay phải trong bộ máy quyền lực. Khi cô bị nghi ngờ, toàn bộ câu chuyện “quét sạch tham nhũng” mà Milei từng hô hào bỗng trở nên thật nực cười.
- Vụ thứ ba là đòn chí mạng: José Luis Espert, ứng viên quốc hội hàng đầu của phe Milei, phải từ chức sau khi thừa nhận nhận tiền từ một doanh nhân đang bị điều tra về ma túy.
Ba scandal xảy ra gần như cùng lúc, tạo nên cơn bão dư luận khủng khiếp. Cử tri bắt đầu đặt câu hỏi: liệu Milei có thực sự khác biệt, hay chỉ là một phiên bản mới của chính trị cũ?
Rồi đến tháng 9/2025, thất bại chính trị tại Buenos Aires xảy ra như một cú tát trời giáng. Đây là tỉnh lớn nhất Argentina, chiếm gần 40% dân số cả nước. Phe Peronist, những người mà Milei từng công kích là “kẻ trộm quốc gia”, đã giành chiến thắng áp đảo. Kết quả này là tín hiệu rõ ràng: cử tri đang mệt mỏi với chính sách thắt lưng buộc bụng của Milei.
Thị trường phản ứng tức thì:
- Peso lao dốc 10% trong hai tuần. NHTW Argentina buộc phải bán ròng 1,1 tỷ USD chỉ trong 3 ngày để giữ đồng tiền không sụp đổ hoàn toàn.
- Quốc hội đảo ngược quyết định phủ quyết của tổng thống và thông qua dự luật mới nhằm hạn chế khả năng Milei ban hành sắc lệnh, cắt bớt công cụ cải cách nhanh nhất của ông.
- Trái phiếu bằng đô la lao dốc không phanh, phản ánh lo ngại Argentina có thể vỡ nợ lần thứ mười trong lịch sử.
Khi nhà đầu tư thấy chính phủ đốt tiền dự trữ để giữ peso ổn định, họ mất niềm tin. Họ tin rằng một khi bầu cử kết thúc, peso sẽ bị phá giá mạnh, nghĩa là nó sẽ mất giá rất nhiều so với đô la. Milei đang cố kéo dài thời gian này càng lâu càng tốt vì một đợt phá giá lớn ngay trước bầu cử (26/10/2025) sẽ khiến giá cả tăng vọt và khiến cử tri tức giận.
Vấn đề là các lựa chọn của ông đang cạn dần. Thanh khoản, hay nói cách khác là lượng tiền lưu thông trong hệ thống đang cạn kiệt. Các nhà lập pháp cũng đang cố gắng hạn chế quyền lực của ông, điều này có thể khiến ông càng khó hành động hơn.
Đến thời điểm này, thị trường muốn thực tế quay trở lại. Họ đang phát đi một tín hiệu rõ ràng: hãy ngừng bảo vệ peso, để nó tự do thả nổi, và chịu đựng cơn đau ngay bây giờ thay vì để sau.
3. Mỹ vội cứu trợ 20 tỷ USD
Rạng sáng 22/9/2025, chỉ 15 phút trước khi thị trường Buenos Aires mở cửa, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đăng tweet: “Argentina là đồng minh có tầm quan trọng hệ thống. Chúng tôi sẽ làm mọi điều cần thiết để ổn định”.
Ngay hôm sau, Bessent bay sang Buenos Aires và công bố gói hỗ trợ 20 tỷ USD thông qua Quỹ Bình ổn Hối đoái. Đây là lần hiếm hoi Mỹ công khai bảo lãnh cho một đồng tiền nước ngoài – Quỹ Bình ổn Hối đoái của Mỹ chỉ can thiệp trực tiếp 4 lần trong 30 năm qua. Gói hỗ trợ này có hai phần chính.
- Thứ nhất, Mỹ thiết lập đường hoán đổi tiền tệ với ngân hàng trung ương Argentina, nghĩa là bất cứ khi nào Buenos Aires cần đô la khẩn cấp, họ có thể đổi peso lấy đô la từ Mỹ rồi trả lại sau.
- Thứ hai, Mỹ cam kết mua trái phiếu bằng đô la của Argentina, đảm bảo họ luôn có tiền để trả nợ. Mục đích cuối cùng: giúp Argentina không phải đốt hết dự trữ ngoại hối để bảo vệ peso.
Thậm chí, chỉ vài tuần sau khi công bố gói 20 tỷ USD đầu tiên, chính quyền Trump còn muốn cung cấp thêm 20 tỷ USD nữa, nâng tổng gói hỗ trợ lên 40 tỷ USD. Lần này, số tiền sẽ đến từ các quỹ chủ quyền và khu vực tư nhân, không phải trực tiếp từ ngân khố Mỹ.
Bessent tuyên bố đây không phải là một cuộc giải cứu, và ông tin rằng peso đang bị định giá thấp. Nhưng hầu hết các nhà kinh tế không đồng ý. Peso hiện đang được định giá cao hơn ít nhất 30-40% so với giá trị thực tế. Nếu một đồng tiền thực sự bị định giá thấp, bạn không cần phải chi hàng tỷ đô la để bảo vệ nó. Chính áp lực thị trường sẽ tự đẩy nó lên.
Vậy động cơ thực sự đằng sau gói 20 tỷ USD là gì?
Câu trả lời nằm ở cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung. Argentina hiện đang nợ Trung Quốc 18 tỷ USD từ các thỏa thuận vay trước đây. Đổi lại khoản vay này, Bắc Kinh có quyền khai thác lithium, xây dựng cơ sở hạ tầng và mở rộng ảnh hưởng tại Argentina. Đối với Washington, đây là tín hiệu đỏ. Họ không thể để Trung Quốc tiếp tục tăng cường sức mạnh ngay trong sân sau của mình.
Vì vậy Bessent đưa ra đề nghị rõ ràng: 20 tỷ USD đổi lấy việc Argentina cắt đứt quan hệ với Bắc Kinh. Milei đồng ý, và Bessent sau đó xác nhận rằng tổng thống Argentina đã cam kết đẩy Trung Quốc ra khỏi Argentina.
Đây là nước cờ địa chính trị thuần túy. Mỹ chi tiền không phải để cứu peso, mà để giữ Argentina trong quỹ đạo Washington và xa khỏi tầm ảnh hưởng của Bắc Kinh.
4. Argentina dần mất chủ quyền tiền tệ
Với gói hỗ trợ 20 tỷ USD từ Washington, Milei đã chọn con đường quen thuộc nhất: tiếp tục vay mượn từ IMF và Mỹ, duy trì tỷ giá “nửa nạc nửa mỡ” như hiện tại. Argentina lại một lần nữa trở thành bệnh nhân sống nhờ máy thở do Mỹ kiểm soát – con đường mà họ đã đi suốt nhiều thập kỷ qua.
Nhưng lần này có một khác biệt quan trọng. Đằng sau gói cứu trợ 20 tỷ USD không chỉ là động cơ kinh tế, mà còn là tính toán địa chính trị. Washington muốn đẩy Buenos Aires ra xa quỹ đạo của Bắc Kinh – nơi Argentina đang duy trì thỏa thuận vay 18 tỷ USD. Đổi lại viện trợ, Argentina phải chấp nhận vai trò “đồng minh chiến lược” và ngày càng lệ thuộc vào các quyết định từ Washington.
Hệ quả thực tế là gì? Argentina đang dần mất chủ quyền tiền tệ mà không cần dollarization chính thức. Khi nào bơm thanh khoản, lãi suất nên ở mức nào – tất cả giờ phụ thuộc vào sự chấp thuận của Washington nhiều hơn là quyết định của chính phủ Argentina. Peso vẫn lưu hành trên danh nghĩa, nhưng số phận tiền tệ thực sự nằm trong tay Fed và Bộ Tài chính Mỹ. Đây chính là “dollarization ngầm”.
Con đường này tưởng chừng ít đau đớn nhất trong ngắn hạn, nhưng lại nguy hiểm nhất về dài hạn. Vì nó không giải quyết được gốc rễ vấn đề: peso vẫn bị định giá quá cao, dự trữ ngoại hối không được tích lũy, và mỗi khi có cú sốc chính trị, khủng hoảng lại bùng phát. Argentina đã lặp lại vòng luẩn quẩn này suốt nhiều thập kỷ, và lịch sử cho thấy nó chưa bao giờ dẫn đến kết cục tốt đẹp.
“Chiếc ô bảo trợ” từ Washington liệu có đủ rộng để che cả cơn bão dài hạn? Câu trả lời phụ thuộc vào hai yếu tố:
- Liệu Milei có thể giành thắng lợi trong bầu cử giữa kỳ tháng 10 hay không?
- Liệu ông có đủ can đảm để thả nổi peso về mức giá trị thực hay không?
Nếu không, gói 20 tỷ USD này chỉ là cách kéo dài thêm vài tháng trước khi khủng hoảng thực sự ập đến.
Đọc thêm: Bitcoin có lợi khi lạm phát cao? Mục tiêu 2% dần bị xóa bỏ
5. Bitcoin: Lối thoát cuối cùng cho người dân Argentina?
Milei từng là người ủng hộ Bitcoin mạnh mẽ, thậm chí trong chiến dịch tranh cử, ông còn tuyên bố muốn biến Argentina thành một quốc gia thân thiện với tiền mã hóa. Nhưng khi lên nắm quyền, ông đã im lặng hoàn toàn về chủ đề này. Lý do rất đơn giản: IMF không muốn thấy Argentina thử nghiệm với tiền mã hóa khi đang trong tình trạng khẩn cấp tài chính, tương tự như cách họ ngăn chặn kế hoạch Bitcoin của El Salvador.
Tuy nhiên, sự im lặng của Milei không có nghĩa là Bitcoin biến mất khỏi Argentina. Ngược lại, một số chuyên gia cho rằng chính chính sách kinh tế của ông đang vô tình tạo ra động lực mạnh mẽ nhất để người dân chuyển sang Bitcoin.
Khi một hệ thống tài chính được xây dựng trên nợ và lạm phát, khi chính phủ phải in tiền để trả lãi, khi peso bị định giá cao giả tạo và dự trữ ngoại hối cạn kiệt, người dân cần một lối thoát. Và lịch sử đã cho thấy mỗi lần Argentina vỡ nợ, người dân lại tìm cách mới để bảo vệ tài sản. Thập niên 80-90, họ chạy sang vàng. Thập niên 2000, họ chạy sang đô la. Lần này, công cụ đó có thể là một thứ rất khác biệt, thứ mà không chính phủ nào có thể in thêm – Và Bitcoin hoàn toàn là một ứng cử viên sáng giá!
