90% quỹ đầu tư rời bỏ crypto? Thực tế khắc nghiệt của thị trường

1. Những người tiên phong (2012-2017)

Năm 2012, Bitcoin có giá 10-15 USD và chỉ được để mắt bởi dân công nghệ. Nhưng một số quỹ đầu tư truyền thống châu Á đã nhìn thấy tiềm năng và bắt đầu rót vốn vào Crypto.

Họ đặt cược vào các công ty xây dựng cơ sở hạ tầng, đặc biệt là các sàn giao dịch:

• IDG Capital đầu tư vòng angel vào Coinbase (2012) – sàn giao dịch Bitcoin đầu tiên tại Mỹ.
• Sequoia Trung Quốc (bây giờ là HongShan) rót vốn vào Huobi (2014), nắm 23,3% cổ phần – trở thành cổ đông lớn thứ hai của sàn này.
• Binance ra đời (2017) sau khi CZ được thuyết phục bán nhà all-in Bitcoin từ năm 2013. Tuy nhiên Binance lại không nhận được vốn từ các quỹ lớn trong giai đoạn đầu.

Mọi thứ trở nên điên rồ vào năm 2017 khi ICO (Initial Coin Offering) – hình thức huy động vốn bằng cách phát hành token – bùng nổ khắp nơi. Các dự án chỉ cần một whitepaper vài trang cũng có thể gọi vốn được hàng chục triệu USD. Cuộc chơi đặt cược vào Crypto đã mở rộng sang các nhà đầu tư nhỏ lẻ, khi chỉ cần tham gia ICO là người chơi đã có cơ hội đổi đời với các kèo X10 x100 sau 1 đêm. 

Các nhà đầu tư hưởng lợi lớn từ đà tăng này dành rất nhiều lời có cánh cho thị trường:

• Vương Lợi Kiệt – nhà đầu tư thiên thần tại Trung Quốc: “Tôi kiếm tiền trong một tháng qua nhiều hơn bảy năm trước cộng lại”
• Từ Tiểu Bình – founder Zhenge Fund: “Blockchain là cuộc cách mạng vĩ đại, thuận theo sẽ sống, nghịch lại sẽ chết”.

Tuy nhiên, niềm vui kéo dài không được lâu. Thị trường crypto đã trải qua 2 cú sốc lớn liên tiếp:

• Đợt sụp đổ đầu tiên xảy ra vào năm 2018, khi Bitcoin từ đỉnh 20.000 USD rơi xuống còn 3.800 USD – mất tới 80% giá trị. Cùng thời điểm này, hàng nghìn dự án ICO cũng tan biến về con số 0.
• Tiếp theo là một đòn giáng mạnh hơn lại ập tới vào ngày 12/03/2020. Chỉ trong vòng 24 giờ, giá Bitcoin giảm một nửa, từ 8.000 USD xuống còn 4.000 USD. Sau hai năm liên tục giảm giá, niềm tin vào thị trường gần như cạn kiệt. Nhiều người cho rằng đây là hồi kết!

Đọc thêm: Altcoin season sẽ rất khác? Góc nhìn từ những người trong cuộc

2. Sự trở lại mạnh mẽ – Từ crypto chuyển thành Web3 (2020-2021)

Nhưng điều bất ngờ đã xảy ra. FED bơm hàng nghìn tỷ đô cứu kinh tế do COVID-19 gây ra, vô tình tạo ra môi trường lý tưởng cho crypto. Dòng tiền rẻ khiến nhà đầu tư tìm kiếm tài sản sinh lời cao. Tất cả các thị trường từ Chứng Khoán đến Vàng đều tăng vọt và Crypto cũng không ngoại lệ. Bitcoin tăng vọt từ 4.000 lên 60.000 USD chỉ trong một năm – tăng 15 lần.

Tiếp đến là cú hích đến từ Coinbase, sàn crypto đầu tiên tại Mỹ chính thức lên sàn Nasdaq với vốn hóa 86 tỷ đô la vào tháng 4/2021. Khoản đầu tư năm xưa của IDG Capital đã sinh lời hơn 1.000 lần.

Một người trong ngành kể lại: “Sau khi Coinbase lên sàn, đột nhiên rất nhiều quỹ đầu tư truyền thống bắt đầu liên hệ để tìm hiểu về crypto. Họ nhận ra đây không phải trò cờ bạc mà là một ngành công nghiệp thực sự.”

Nhưng vấn đề là: hoạt động “đầu tư vào tiền mã hóa” nghe như cờ bạc. Các quỹ đầu tư danh tiếng không muốn dính líu đến danh xưng này.

Chris Dixon từ quỹ a16z đã hướng đổi cách gọi từ “đầu tư crypto” thành “đầu tư Web3 – thế hệ internet mới”. Thay vì nói về coin, họ nói về “chống độc quyền Big Tech” và “internet phi tập trung”. Cách đổi tên này giúp các quỹ truyền thống dễ dàng tham gia hơn mà hạn chế bị gắn mác đầu cơ.

Chiến lược đổi tên từ “Crypto” sang “Web3” không chỉ thay đổi cách nhìn mà còn mở ra cánh cửa cho dòng vốn khổng lồ đổ vào. Ba cái tên nổi bật được nhiều người FOMO nhất trong giai đoạn này là:

• DeFi (Tài chính phi tập trung): Các giao thức như Uniswap, Aave cho phép người dùng vay, cho vay, giao dịch mà không cần ngân hàng. Tổng giá trị khóa (TVL) trong DeFi tăng từ 1 tỷ lên 100 tỷ USD trong vòng một năm.
• NFT (Token không thể thay thế): Các bộ NFT được bán với giá trên trời, điển hình như bức tranh kỹ thuật số của nghệ sĩ Beeple được bán với giá 69 triệu USD. Hay bộ sưu tập Bored Ape Yacht Club trở thành biểu tượng cho giới siêu giàu trong Crypto.
• FTX: Sam Bankman-Fried (SBF) – Chàng trai 29 tuổi xây dựng sàn giao dịch FTX từ con số 0 lên định giá 32 tỷ đô trong 2 năm. Thành công này đã làm cho các quỹ như Sequoia, Temasek, SoftBank  tranh nhau rót vốn. Thậm chí, tại các bữa tiệc đầu tư ở Bắc Kinh, câu hỏi được hỏi nhiều nhất là “Làm sao để mua được cổ phần FTX?” – ai cũng sợ bỏ lỡ “cổ phiếu vàng” này.

Đỉnh điểm của làn sóng này chính là câu “All in Crypto” của Thẩm Nam Bằng từ Sequoia Capital Trung Quốc.

3. Cú sụp đổ khiến quỹ đầu tư rời bỏ crypto (2022-2024)

Nếu năm 2021 là thiên đường, thì 2022 lại là địa ngục của crypto.

• Tháng 5/2022, LUNA – đồng coin của dự án Terra từng đứng top 10 thị trường với vốn hóa 60 tỷ USD đã sụp đổ hoàn toàn về gần 0 chỉ trong 48 giờ. Nhiều người mất trắng tài sản cả đời.
• Nhưng đó mới chỉ là màn dạo đầu. Tháng 11/2022, FTX – sàn giao dịch được định giá 32 tỷ USD – phá sản chỉ trong 3 ngày. Sam Bankman-Fried từ thiên tài trở thành tội phạm, bị kết án 25 năm tù vì chiếm đoạt 8 tỷ USD tiền khách hàng.

Các quỹ danh tiếng trở thành nạn nhân thảm hại. 

• Sequoia Capital – quỹ từng tự hào đăng bài ca ngợi Sam Bankman-Fried là “thiên tài”, phải chấp nhận mất trắng 214 triệu USD khi đầu tư vào FTX. 
• Temasek, quỹ nhà nước Singapore vốn nổi tiếng thận trọng, nhưng cũng mất 275 triệu USD từ phi vụ FTX. Lãnh đạo quỹ phải ra điều trần trước quốc hội, cúi đầu nhận lỗi trước toàn dân Singapore. 

Từ những khoản đầu tư được khoe khoang khắp nơi, FTX giờ thành vết nhơ mà không ai muốn nhắc đến.

Sau hai cú sốc, các quỹ nhận ra sự thật phũ phàng: Trong crypto, họ không phải người chơi chính, quyền lực thực sự thuộc về sàn giao dịch – đặc biệt là Binance. Dự án được Binance list có thể tăng giá 10-20 lần, còn không được list thì dù có backing từ quỹ tier-1 vẫn chết.

“Chúng tôi bỏ hàng trăm triệu đô rồi ngồi cầu nguyện: có list sàn Binance không, team có biết làm giá không? Đó không phải đầu tư, đó là cờ bạc.”

Tình trạng này kéo dài đến năm giữa 2024, theo ước tính, 90% VC truyền thống châu Á đã hoàn toàn ngừng xem xét và đầu tư vào dự án Web3. “Những quỹ còn đầu tư Web3 giờ đếm trên đầu ngón tay”, “Nếu thị trường tiếp tục trầm lắng thêm 6-12 tháng, con số này sẽ về 0.” –  một cựu nhân viên quỹ đầu tư chia sẻ.

Không chỉ vì thua lỗ tài chính. Chất lượng dự án cũng tệ hại: các team xây dựng sản phẩm thực sự không kiếm được tiền, trong khi dự án “pump & dump” lại làm giàu nhanh chóng. Điều này khiến ngay cả những người tin tưởng Web3 cũng phải chán nản.

Từ khẩu hiệu “All in Crypto” năm 2021, đến năm 2024, thông điệp ngầm đã thành “All out Crypto”.

4. Tương lai – Tia sáng từ đống tro tàn

Tưởng chừng như mọi thứ đã kết thúc…

Nhưng năm 2025, sau bão táp, các VC đã bắt đầu quay lại và nhắm đến ngách RWA (tài sản thực) và Stablecoin (Payment), khi thấy các ông lớn bắt đầu nhảy vào cuộc đua này:

• Circle IPO với định giá 4,5 tỷ USD mở ra mô hình “thoát hiểm” mới – kiếm tiền từ lãi suất như ngân hàng thay vì phí giao dịch.
• BlackRock token hóa trái phiếu chính phủ. 
• JPMorgan thử nghiệm thanh toán bằng blockchain. 
• Singapore số hóa trái phiếu quốc gia. 

RWA và stablecoin trở thành hai từ khóa được VC quan tâm nhất – bởi chúng có dòng tiền rõ ràng, không phải “casino token”.

Một số quỹ thậm chí đổi luôn cách chơi – thay vì đầu tư vào startup, họ mua thẳng Bitcoin/Ethereum như MicroStrategy hay BitMine. Điều này phản ánh sự thay đổi sâu sắc: VC truyền thống đã học được rằng trong crypto, quyền lực thuộc về sàn giao dịch và market maker, không phải nhà đầu tư sớm. Họ chấp nhận vai trò khiêm tốn hơn nhưng cũng thực tế hơn.

Theo 5 Phút Crypto, “Crypto không chết, nó chỉ trưởng thành”. Hành trình 13 năm của VC truyền thống với crypto như một bài học đắt giá về thị trường. Những người sống sót không phải người đầu tư giỏi nhất, mà là người hiểu rõ nhất bản chất của trò chơi.