1. Sự cố Hard fork bất ngờ trên Cardano

Vào sáng sớm ngày 21/11/2025 (khoảng 8h UTC, tức 15h Việt Nam), có một giao dịch “lạ” được gửi lên mạng Cardano. Giao dịch này liên quan đến “stake pool operator” (các nhà vận hành pool xác thực giao dịch trên blockchain Cardano và kiếm thưởng ADA). Thay vì mã hash (một chuỗi ký tự định danh) của stake pool chỉ dài 28 byte (như quy định chuẩn), nó dài gấp đôi: 56 byte. Giống như bạn viết địa chỉ email sai, dài hơn bình thường vậy.

Các node bắt đầu xử lý khác nhau:

  • Node cũ (phiên bản 10.1.4): Phiên bản này tuân thủ đúng định dạng, chúng thấy mã hash sai định dạng nên từ chối ngay, không ghi giao dịch đó vào sổ tay.
  • Node mới (phiên bản 10.3.1 đến 10.5): Phiên bản này linh hoạt hơn, chúng chấp nhận bằng cách tự cắt bớt phần thừa, chỉ lấy 28 byte đầu tiên để dùng. Kết quả: Một số node ghi giao dịch “lỗi” vào sổ, số khác thì không.

Hậu quả: Blockchain bị tách đôi

  • Nhánh 1 (có giao dịch lỗi): Do node mới tạo ra – nó “bị nhiễm độc” (poisoned chain), làm chậm sản xuất block mới.
  • Nhánh 2 (không có giao dịch lỗi): Do node cũ tạo ra – nó là chain gốc (healthy chain). Đây gọi là “fork tạm thời”, mạng vẫn chạy nhưng rối loạn.

Mạng lưới vẫn hoạt động

Một điều quan trọng cần nhấn mạnh: blockchain Cardano không bao giờ ngừng hoạt động hoàn toàn. Cả hai nhánh đều tiếp tục sản xuất block trong suốt sự cố. Theo như Dave, một stake pool operator với 34 triệu ADA được ủy thác, pool của anh vẫn sản xuất block bình thường trong suốt sự kiện.

Mặc dù blockchain không ngừng hoạt động về mặt kỹ thuật, nhiều người dùng thực tế không thể giao dịch. Các sàn giao dịch tạm dừng nạp/rút tiền. Một số dự án như USDM phải trì hoãn việc mint token. Giá ADA giảm khoảng 6% xuống khoảng 0,4 USD/ADA sau sự cố.

2. Cuộc họp khẩn cấp: “Gà” hay “Heo”?

Phòng chiến thuật được triệu tập

Ngay khi phát hiện sự cố, Intersect đã tập hợp một “war room” (phòng chiến thuật) với các chuyên gia từ nhiều tổ chức: Intersect, IOG, Cardano Foundation, Emergo và cộng đồng Cardano. Họ phải đưa ra quyết định khó khăn: nên chọn nhánh nào làm chuỗi chính thức?

Để thảo luận khách quan, họ đặt biệt danh cho hai nhánh:

  • Nhánh “Gà” (Chicken chain): Nhánh không chứa giao dịch lỗi
  • Nhánh “Heo” (Pig chain): Nhánh chấp nhận giao dịch lỗi
Su co Hard fork bat ngo tren Cardano Ga hay Heo
“Gà” hay “Heo” ?

Cuộc tranh luận gay gắt

Ban đầu, nhánh “Heo” có vẻ đang thắng thế vì nó tăng trưởng nhanh hơn – nhiều stake pool operator đã nâng cấp lên node mới nên đang theo nhánh này. Một số người trong phòng họp nghĩ nên để nhánh “Heo” thắng vì nó đang dài hơn, tuân theo nguyên tắc “chuỗi dài nhất thắng”.

Tuy nhiên, vấn đề là hầu hết ví người dùng thông thường (Daedalus, Eternl) và các ứng dụng phi tập trung (DApp) đều đang chạy trên nhánh “Gà”. Nếu chọn nhánh “Heo”, hàng nghìn người dùng sẽ phải chạy lệnh command line phức tạp để đồng bộ lại, gây ra khó khăn lớn về hỗ trợ kỹ thuật.

Đếm ngược 2.160 block

Cardano có một cơ chế đặc biệt: sau 2.160 block, một block sẽ trở thành “bất biến” (immutable) và node không thể chuyển đổi giữa các nhánh nữa. Điều này có nghĩa đội ngũ chỉ có khoảng 9 giờ ban đầu (sau đó kéo dài đến 36 giờ khi nhánh “Heo” chậm lại) để:

  1. Phát hành bản vá lỗi cho node
  2. Thuyết phục hơn 50% stake chuyển sang nhánh “Gà”
  3. Làm cho nhánh “Gà” dài hơn nhánh “Heo”

Nếu thất bại, nhánh “Heo” sẽ trở thành chuỗi chính thức và họ sẽ phải đối mặt với hậu quả dài hạn của việc hỗ trợ giao dịch lỗi này mãi mãi.

Đội ngũ phát triển đã làm việc xuyên đêm để phát hành node phiên bản 10.5.2, sau đó là 10.5.3. Bản vá này từ chối hoàn toàn các giao dịch giống như giao dịch gây ra sự cố. Các stake pool operator được yêu cầu nâng cấp ngay lập tức.

Sự phối hợp đáng kinh ngạc

Theo lời kể từ những người tham gia, sự phối hợp giữa các bên là điểm sáng lớn nhất. Stake pool operator từ nhiều múi giờ khác nhau, các sàn giao dịch, nhà phát triển DApp – tất cả đều làm việc chặt chẽ với nhau. Khi ngày càng nhiều stake chuyển từ nhánh “Heo” sang nhánh “Gà”, nhánh “Heo” sản xuất block chậm lại, tạo thêm thời gian cho đội ngũ.

Sự cố Hard fork bất ngờ trên Cardano gà chiến thắng

Cuối cùng, trước khi hết thời hạn 2.160 block, nhánh “Gà” đã vượt qua nhánh “Heo” về độ dài. Nhánh “Heo” tự động “rollback” (quay lại) và hợp nhất với nhánh “Gà”. Chỉ có khoảng 500 giao dịch bị ảnh hưởng. Đội ngũ đã cố gắng đưa những giao dịch này lên nhánh chính thức để người dùng không bị mất tiền.

3. Thủ phạm là ai ?

Vài giờ sau sự cố, một người dùng X (Twitter) với tên “Homer J” đã lên tiếng nhận trách nhiệm. Homer cho biết hành động của mình bắt nguồn từ “một thử thách cá nhân” – muốn xem liệu có thể tái tạo giao dịch lỗi trên testnet hay không.

Theo lời Homer, anh ta đã sử dụng hướng dẫn do AI tạo ra, chạy lệnh trên server Linux mà không nhận ra hậu quả. Homer khẳng định không bán khống ADA, không làm việc với ai khác, và không có động cơ tài chính. “Tôi xấu hổ về sự bất cẩn của mình và chấp nhận mọi hậu quả,” Homer viết.

Sự cố này nhắc nhở chúng ta rằng công nghệ blockchain, dù được thiết kế cẩn thận đến đâu, vẫn do con người vận hành và có thể gặp lỗi. Nhưng với cộng đồng mạnh mẽ và quy trình phản ứng hiệu quả, những lỗi này có thể được khắc phục nhanh chóng và mang đến bài học giúp hệ thống trở nên vững chắc hơn.

Có thể bạn quan tâm: