1. Dầu lên đè bẹp giá vàng
Chiến tranh Iran có lúc đã đẩy giá dầu tăng gần gấp đôi chỉ trong 1 tháng qua, và nỗi lo lạm phát bùng lên ngay lập tức khiến Fed phải e dè không dám giảm lãi suất. Cuối tháng 2, nhà đầu tư còn kỳ vọng Fed giảm lãi suất 2,5 lần trong năm, nhưng chỉ 3 tuần sau con số đó rơi xuống dưới 1. Chủ tịch Fed Jerome Powell còn tuyên bố sẽ không có chuyện nới lỏng thêm nếu chưa thấy bằng chứng lạm phát hạ về mục tiêu.
Trong kỳ họp lãi suất tháng 3/2026, loạt ngân hàng trung ương lớn nhất thế giới đều giữ nguyên lãi suất, từ Fed, ECB, BOE, BOC đến BOJ. Riêng Australia còn trực tiếp tăng lãi suất, còn Nhật Bản tuy giữ nguyên nhưng để ngỏ khả năng tăng vào tháng 4. Thị trường cũng bắt đầu đặt cược rằng ECB và BOE sẽ tăng lãi suất ngay tháng tới. Xu hướng toàn cầu đang nghiêng rõ về phía thắt chặt, không còn ai bàn chuyện giảm lãi suất nữa.
Với vàng thì đây là tin xấu, vì vàng là tài sản không sinh lãi. Lãi suất USD neo ở 3,5-3,75%, lợi suất thực khoảng 1,74%, tiền nằm trong trái phiếu Mỹ sinh lời mỗi ngày trong khi vàng nằm im. Kết quả là dòng tiền rút khỏi vàng từ nhiều phía cùng lúc.
Điển hình là SPDR Gold Trust (GLD), quỹ ETF vàng vật chất lớn nhất thế giới, thường được xem như phong vũ biểu của dòng tiền đầu tư vào vàng. Tính đến ngày 20/3, GLD đã mất hơn 6 tỷ USD chỉ trong 3 tuần, dòng tiền rút trong tháng 3 là mức rút ròng hàng tháng lớn nhất trong 13 năm, kể từ tháng 4/2013. Riêng ngày 4/3, quỹ mất 2,91 tỷ USD trong một phiên, lớn nhất kể từ 2016.
Trong khi đó, với các NHTW ở những nước nhập khẩu dầu thì việc ứng phó với cú sốc dầu mỏ đang được ưu tiên hơn so với việc tích lũy thêm vàng. Mà NHTW chính là lực mua lớn nhất đỡ giá vàng suốt mấy năm qua. Lực mua đó yếu đi thì vàng sẽ mất một chân đỡ quan trọng.
Tóm lại, chiến tranh lần này đã đẩy giá dầu tăng sốc, kéo theo lạm phát, từ đó buộc các NHTW phải neo lãi suất ở mức cao khiến đồng USD mạnh lên. Cùng lúc, các NHTW còn phải dồn nguồn lực ứng phó cú sốc năng lượng thì cũng bớt mua vàng. Hệ quả là vàng vừa mất động lực tăng trưởng, vừa mất luôn lực đỡ.
2. Lịch sử lặp lại, nhưng lần này nhanh hơn
Trong năm 2025, vàng phá đỉnh hơn 50 lần và tăng gấp đôi từ khoảng 2.600 lên trên 5.500 USD/ounce. Đà tăng không có nhịp nghỉ khiến nhà đầu tư cá nhân đổ vào ồ ạt, đòn bẩy chất đống và cả thị trường đều dồn mọi sự chú ý vào vàng, không ai tin giá vàng sẽ sớm hạ nhiệt.
Khi giá đã phản ánh hết tin tốt thì dư địa tăng thêm gần như không còn. Thị trường lúc đó như một quả bóng được bơm căng, không quan trọng cái gì châm vào, chỉ cần một cái cớ là nổ tung.
Cùng 5 Phút Crypto nhìn lại quá khứ, có ít nhất 3 lần trước vàng cũng tăng nóng rồi sập theo kịch bản gần như giống hệt. Vàng đều tăng nóng trong giai đoạn bất ổn hoặc tiền rẻ, đòn bẩy chất đống, rồi khi điều kiện vĩ mô đảo chiều thì toàn bộ vị thế đòn bẩy bị xả cùng lúc.
- Năm 1980, vàng tăng gấp nhiều lần trong thời kỳ lạm phát cao, đòn bẩy tràn ngập thị trường. Rồi Chủ tịch FED Paul Volcker ra tay đẩy lãi suất lên 20% khiến giá vàng sập 57% trong gần 2 năm, từ 711 USD xuống còn 304 USD.
- Năm 2011, vàng tăng suốt giai đoạn Fed bơm tiền qua nới lỏng định lượng (QE). Nhưng khi thị trường bắt đầu đánh hơi QE sắp kết thúc và USD mạnh lên, toàn bộ đà tăng bị xóa. Giá rơi 44,6% từ 1.999 USD xuống 1.049 USD, kéo dài hơn 4 năm.
- Năm 2020, vàng bật mạnh nhờ bất ổn từ đại dịch rồi giảm 18,6% khi vắc-xin bắt đầu triển khai và lợi suất trái phiếu hồi phục. Đợt này nhẹ hơn hai lần trước, chỉ 7 tháng sau giá đã lấy lại đà tăng.
Năm 2026 đang đi đúng vào kịch bản đó với mức giảm khoảng 27% chỉ trong chưa đầy 2 tháng. Các lần trước, mức giảm tương đương phải mất hàng năm trời. Đồng thời, biến động 180 ngày của vàng đang cao gấp 2,4 lần S&P 500, mức cao nhất kể từ 2006. Vàng vốn được mua vì ổn định, vì ít biến động. Nhưng khi nó dao động mạnh gấp đôi chứng khoán thì bản chất đã thay đổi. Chuyên gia Mike McGlone từ Bloomberg nhận xét rằng vàng trong chu kỳ này đã chuyển từ tài sản tích trữ giá trị sang hành xử như tài sản đầu cơ.
3. Vòng xoáy thanh lý khuếch đại cú sập
Hai phần trên 5 Phút Crypto đã giải thích lý do vì sao vàng giảm. Nhưng giảm đến 27% chỉ sau 2 tháng lập đỉnh thì đúng là hiếm có. Vậy vì sao đà giảm lần này lại nhanh đến vậy?
Ngày 13/1/2026, sàn COMEX (thuộc CME Group) đã thay đổi một quy tắc mà sau đó đã để lại hệ quả rất lớn. Trước đây, khi giao dịch vàng kỳ hạn, nhà đầu tư chỉ cần ký quỹ một khoản tiền cố định, dù giá vàng có tăng bao nhiêu thì số tiền ký quỹ vẫn giữ nguyên. Nhưng từ ngày 13/1, sàn chuyển sang tính ký quỹ theo phần trăm giá trị hợp đồng, vàng từ 8% lên 9%, bạc từ 15% lên 18%. Sàn Thượng Hải cũng siết tương tự, tăng ký quỹ lên 11% và giới hạn số lượng vị thế được phép mở.
Quy tắc này khiến đà giảm bị khuếch đại gấp nhiều lần. Vì ký quỹ tính theo phần trăm, nên khi giá vàng đang ở vùng trên 5.000 USD thì số tiền đặt cọc cũng cực lớn. Giá giảm một chút thôi cũng đủ khiến hàng loạt tài khoản rơi xuống dưới mức ký quỹ tối thiểu.
Hãy hình dung anh em đang long vàng với đòn bẩy x10, yêu cầu ký quỹ 9%. Vậy anh em đã bỏ ra 4.500 USD để ôm vị thế 50.000 USD. Giá vàng mới giảm vài phần trăm thôi là sàn đã gọi margin call. Giảm tới 10% thì tài khoản cháy sạch, sàn sẽ tự động thanh lý tài sản ký quỹ của anh em. Lệnh thanh lý đẩy giá xuống thêm, kích hoạt margin call ở những người khác. Giá càng giảm thì càng nhiều tài khoản bị quét, càng nhiều tài khoản bị quét thì giá càng giảm.
Riêng phiên 31/1, vàng và bạc xóa sổ khoảng 7 nghìn tỷ USD giá trị thị trường chỉ trong một ngày. Vàng mất 9%, bạc sập gần 27%, quỹ ETF bạc iShares (SLV) ghi nhận khối lượng giao dịch hơn 40 tỷ USD trong phiên hôm đó, nằm trong top những phiên lớn nhất lịch sử chứng khoán Mỹ. Đây là phiên giảm mạnh nhất của kim loại quý kể từ năm 1980.
Vòng xoáy thanh lý còn bị khuếch đại mạnh mẽ hơn khi chứng khoán cũng sập cùng lúc, nhiều nhà đầu tư cần tiền mặt gấp để bù margin call cho chứng khoán, và vàng đã bị xả không thương tiếc để lấy tiền mặt. Cộng thêm cơ chế ký quỹ phần trăm tạo vòng xoáy tự giảm đòn bẩy, và lượng nhà đầu tư cá nhân tham gia đông hơn bao giờ hết khiến số vị thế bị thanh lý lớn gấp bội. Đó là lý do tốc độ giảm lần này lại diễn ra nhanh như vậy.
4. Vàng sẽ đi đâu?
Sau một đợt giảm mạnh như vậy, câu hỏi lớn nhất lúc này là vàng đã về đáy chưa, hay còn giảm tiếp. Giới phân tích đang chia làm hai phe rõ rệt.
Phần lớn ngân hàng lớn vẫn giữ nguyên mục tiêu giá cao, bất chấp đợt sập vừa qua. JPMorgan đặt 6.300 USD/ounce cuối năm 2026, Deutsche Bank giữ 6.000 USD, UBS đặt 6.200 USD, Goldman Sachs thận trọng hơn với 5.400 USD. Không ai trong số này hạ dự báo.
Lập luận của các ngân hàng là vì lý do khiến nhà đầu tư mua vàng đầu năm vẫn chưa thay đổi, kinh tế toàn cầu tiếp tục đối mặt với bất ổn chưa từng có:
- Nợ công Mỹ đã phình lên 38 nghìn tỷ USD và chưa có dấu hiệu giảm, đồng USD về dài hạn vẫn bị đặt dấu hỏi.
- Xu hướng phi đô la hóa vẫn tiếp diễn, tỷ trọng USD trong dự trữ ngoại hối toàn cầu giảm xuống 56,3%.
- Nếu các ngân hàng trung ương phạm sai lầm chính sách trong giai đoạn này, ví dụ siết lãi suất quá tay đẩy kinh tế vào suy thoái, thì vàng sẽ lại là nơi dòng tiền tìm đến.
- Ngân hàng trung ương các nước vẫn đang gom vàng, riêng năm 2025 mua 863 tấn, gần gấp đôi trung bình giai đoạn 2010-2021.
Phe bi quan thì không nhìn vào nền tảng dài hạn mà nhìn vào cấu trúc dòng tiền đang giữ giá vàng, và họ thấy cấu trúc đó đang nứt.
- Mark Zandi, kinh tế trưởng tại Moody’s, cảnh báo rằng phần lớn nhu cầu vàng gần đây mang đậm tính đầu cơ, chạy theo đà tăng chứ không phải mua để giữ dài hạn. Kiểu dòng tiền đó mua nhanh bao nhiêu thì bán cũng nhanh bấy nhiêu, chỉ cần tâm lý đảo chiều là rút ồ ạt.
- McGlone từ Bloomberg thì cảnh báo thẳng rằng năm 2026 có thể là đỉnh nhiều năm của vàng, giống 1980 và 2011. Giá vàng đang cao hơn 60% so với trung bình 5 năm, mức thổi phồng mà mỗi lần xuất hiện trong lịch sử đều báo hiệu đợt giảm kéo dài.
Ai đúng thì phụ thuộc phần lớn vào chiến tranh ở Vùng Vịnh diễn biến thế nào và Fed sẽ phản ứng ra sao. Nhưng có một chi tiết được thị trường quan tâm là cả ba lần trước vàng chạm đỉnh, các ngân hàng trung ương đều không phải bên mua ròng. Năm 2025 họ gom 863 tấn, nhưng năm 2026 khi phải đối phó với cú sốc dầu lớn nhất lịch sử, liệu họ còn ưu tiên mua vàng? Câu trả lời cho câu hỏi đó có thể quyết định vàng sẽ đi đâu trong những tháng tới.
Còn quan điểm anh em về giá vàng sắp tới ra sao? Để lại quan điểm ở phần bình luận của 5phutcrypto.io nhé!
