1. Ưu tiên lợi nhuận, cắt giảm triệt để
BP (British Petroleum) là “siêu tập đoàn” dầu khí lớn nhất thế giới đặt trụ sở tại Anh. Để tăng lợi nhuận, vào đầu năm 2000 CEO John Brown đã yêu cầu cắt giảm 25% chi phí toàn công ty. Thông điệp này lan tỏa từ trên xuống dưới, nhân viên được khen thưởng vì giữ ngân sách, trong khi an toàn bị xem nhẹ. Điều này tạo ra văn hoá ưu tiên “cắt giảm” trong toàn bộ nhân viên, kể cả các kỹ sư cơ khí, phụ trách giám sát.
Chỉ 5 năm sau khi cắt giảm mọi thứ, các kỹ sư tại nhà máy lọc dầu Texas City mô tả cảnh tượng kinh hoàng: “Báo động hỏng, ống dẫn mỏng, bê tông rơi, bu lông rụng – Ở nơi này chúng tôi cảm thấy có thể chết bất cứ lúc nào”. Nhưng việc khắc phục quá tốn kém nên mọi dấu hiệu vẫn bị phớt lờ. Chỉ 2 tháng sau, một vụ nổ đã giết chết 15 công nhân. Hai năm sau, đường ống của BP ở Alaska rò rỉ hơn 200.000 gallon dầu thô, bị phạt 25 triệu USD. Nhưng BP vẫn không rút ra bài học.
Khi chuyển sang khoan dầu sâu ở Vịnh Mexico, áp lực cắt giảm chi phí tiếp tục theo đuổi BP. Dự án đã chậm 45 ngày và vượt ngân sách 58 triệu USD. Trong bối cảnh đó, BP đã đưa ra quyết định tai hại: sử dụng xi măng rẻ tiền của Halliburton dù sản phẩm này đã thất bại trong các bài kiểm tra độ ổn định.
Đọc thêm : Chuyện quái gì đang xảy ra với nền kinh tế Trung Quốc vậy?
2. Thảm hoạ BP Deep Water Horizon
Ngày 20/4/2010, mọi sai lầm đều hội tụ thành thảm họa, xi măng kém chất lượng không ngăn được khí methane thoát ra. Khi khí bốc lên mặt giàn khoan và bắt lửa, vụ nổ khủng khiếp đã xảy ra. Thiết bị ngăn chặn tràn dầu (blowout preventer) – tuyến phòng thủ cuối cùng – đã thất bại do bảo trì kém và pin hết trong hệ thống điều khiển. Dàn khoan Deep Water Horizon sụp đổ.
Mike Williams, kỹ thuật viên điện tử trưởng trên giàn khoan, là một trong những người sống sót. Ông kể lại khoảnh khắc kinh hoàng: “Tôi nghe thấy động cơ gầm rú, đèn sáng chói lóa. Tiếng báo động không ngừng kêu bíp bíp. Động cơ ngày càng rú lớn hơn và đèn sáng chói đến mức nổ tung. Tôi đang lùi xa khỏi bàn làm việc thì màn hình máy tính phát nổ”. 11 người đã chết, 17 người bị thương nặng, và giàn khoan chìm xuống đáy biển sau 2 ngày cháy.
Trong 87 ngày tiếp theo, khoảng 130 triệu gallon dầu (tương đương gần 200 bể bơi Olympic) đã tràn ra Vịnh Mexico – hơn 1 triệu gallon mỗi ngày. Một nhân chứng kể: “Tôi thấy dầu phun ra biển cảm giác như không có hồi kết, nhiều đoạn bờ biển phủ đầy dầu dày đặc. Mùi hôi ngột ngạt đến mức khó thở”.
Vết dầu có thể nhìn thấy từ vệ tinh, dầu lan rộng trên diện tích 110.000 km², hơn 2.000 km bờ biển bị ô nhiễm trên 5 bang. Hệ sinh thái biển bị tàn phá nặng nề – từ chim, rùa biển, san hô đến cá và động vật biển có vú. Các nhà khoa học cho rằng mức độ thiệt hại thực sự không thể đo đếm được.
3. BP – 15 năm vẫn đang phải trả giá
Tính đến nay, BP đã phải chi trả tổng cộng khoảng 65 tỷ USD cho thảm họa này. Đây là khoản phạt môi trường lớn nhất lịch sử Mỹ. BP dự kiến sẽ tiếp tục trả 20 tỷ USD theo các thỏa thuận pháp lý cho đến năm 2031.
Điều đáng phẫn nộ là không một lãnh đạo cấp cao nào của BP phải ngồi tù. Trong khi đó, 11 công nhân vô tội đã phải trả giá bằng mạng sống. Từ một trong những công ty dầu khí hàng đầu thế giới, BP trở thành biểu tượng của sự tham lam và vô trách nhiệm. Hình ảnh biển lửa trên đại dương mãi mãi gắn liền với thương hiệu này.
15 năm sau, BP vẫn chưa hồi phục. Quý 1/2025, lợi nhuận của công ty giảm mạnh 48% so với năm trước, đạt 1,38 tỷ USD. BP cũng công bố khoản nợ khổng lồ 71 tỷ USD, giá cổ phiếu vẫn đang chia 3 lần so với trước thảm hoạ.
4. Bài học của Việt Nam
Câu chuyện BP là lời cảnh tỉnh cho mọi doanh nghiệp khi đặt lợi nhuận lên trên sự an toàn. Thảm họa Deep Water Horizon cho thấy văn hóa doanh nghiệp độc hại có thể gây ra hậu quả khủng khiếp. Khi lãnh đạo chỉ quan tâm đến số liệu tài chính ngắn hạn, khi nhân viên được thưởng vì cắt giảm chi phí bằng mọi giá, khi cảnh báo an toàn bị phớt lờ – thảm họa là điều tất yếu.
Với ngành dầu khí và công nghiệp nặng đang phát triển mạnh, Việt Nam cần đặc biệt lưu ý những bài học từ BP:
1. Văn hóa an toàn phải được ưu tiên từ cấp cao nhất, phải đặt lên làm ưu tiên hàng đầu. An toàn ở đây bao gồm cả tính mạng con người và bảo vệ môi trường. Một tai nạn như Formosa năm 2016 đã cho thấy hậu quả khi xem nhẹ môi trường – thiệt hại hàng tỷ USD và ảnh hưởng lâu dài đến 4 tỉnh miền Trung.
2. Đầu tư vào an toàn là đầu tư bảo vệ doanh nghiệp Các doanh nghiệp Việt Nam thường cắt giảm chi phí bảo trì, huấn luyện an toàn để tăng lợi nhuận ngắn hạn. Nhưng BP đã chứng minh: tiết kiệm 1 triệu USD có thể khiến mất 65 tỷ USD. Với các dự án lọc hóa dầu Nghi Sơn, Long Sơn, việc đầu tư đủ cho an toàn không phải chi phí mà là “bảo hiểm” cho tương lai.
3. Minh bạch và trách nhiệm không thể thiếu Khi sự cố xảy ra, việc che giấu hay đổ lỗi chỉ làm tình hình tệ hơn. Doanh nghiệp Việt Nam cần học cách công khai, minh bạch và chịu trách nhiệm. Một văn hóa “nhận trách nhiệm” sẽ giúp ngăn ngừa thảm họa tương lai.
Đối với BP, hành trình phục hồi vẫn còn dài. BP cần xây dựng lại từ đầu – một văn hóa doanh nghiệp đặt con người và môi trường lên trên lợi nhuận, một chiến lược rõ ràng cho tương lai năng lượng sạch, và quan trọng nhất, cam kết thực sự với an toàn và trách nhiệm. Chỉ khi đó, BP mới có thể hy vọng thoát khỏi cái bóng của ngọn lửa trên biển năm 2010.
Nguồn tham khảo
- CNBC – “BP profit falls sharply but CEO says oil major ‘off to a great start’ in strategy reset” (29/4/2025)
- U.S. Department of Justice – “U.S. and Five Gulf States Reach Historic Settlement with BP to Resolve Civil Lawsuit Over Deepwater Horizon Oil Spill”
- Wikipedia – “Deepwater Horizon oil spill” và “BP”
- U.S. News – “BP Takes $1.7 Billion Charge on Deepwater Horizon; Costs Now Top $65B” (16/1/2018)
- NOAA – “Deepwater Horizon oil spill settlements: Where the money went”
