1. Thế giới đang mở cửa với tiền mã
Ngày 18 tháng 7 năm 2025 sẽ được ghi nhận là một mốc son trong lịch sử ngành crypto khi Tổng thống Donald Trump chính thức ký thông qua Đạo luật GENIUS – đạo luật tiền mã hóa đầu tiên của nước Mỹ. Chỉ mới 4 năm trước, Tổng thống Trump từng tuyên bố Bitcoin “giống như một trò lừa đảo” và cạnh tranh với đồng đô la Mỹ. Vậy mà giờ đây, chính ông lại muốn biến siêu cường quốc này thành “thủ đô tiền mã hóa của hành tinh”.
Không chỉ Mỹ, châu Âu cũng nhập cuộc với khung pháp lý MiCA từ năm 2024, đưa ra quy định rõ ràng cho thị trường Crypto. Các tổ chức cũng hòa theo làn sóng đổi đời nhờ mua Bitcoin. Tiền mã hóa giờ không còn là thứ gì đó ngoài lề nữa, mà đã được các nền kinh tế lớn công nhận và đưa vào hệ thống tài chính chính thống.
Nhưng trước khi các “ông lớn” này kịp bắt nhịp, quốc gia nhỏ bé El Salvador đã chơi một ván bài táo bạo từ năm 2021: biến Bitcoin thành tiền tệ hợp pháp đầu tiên trên thế giới. Kể từ đó, Tổng thống Nayib Bukele luôn thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ với Bitcoin. Thế nhưng đến năm 2024, El Salvador lại phải “xuống nước” trước áp lực tài chính và chấp nhận một khoản vay 1,4 tỷ USD từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) kèm theo những điều kiện khá khắt khe.
Vậy chuyện gì đã xảy ra với cuộc thí nghiệm Bitcoin lớn nhất thế giới?
2. El Salvador đã “all-in” với Bitcoin như thế nào?
Vào tháng 9 năm 2021, El Salvador trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới chính thức công nhận Bitcoin là tiền tệ hợp pháp và sử dụng ngân sách để mua đồng tiền mã hóa này.
Quyết định này đến từ Tổng thống Nayib Bukele, khi ông nhìn thấy Bitcoin như một “cứu cánh” để hiện đại hóa nền kinh tế. Lý do rất thực tế: ở El Salvador, 70% dân số không có tài khoản ngân hàng, nên Bitcoin được kỳ vọng sẽ giúp họ tiếp cận tài chính số dễ dàng hơn mà không cần qua hệ thống ngân hàng truyền thống.
Ngoài ra, El Salvador phụ thuộc cực lớn vào kiều hối (tiền người dân ở nước ngoài gửi về), chiếm tới 25.7% GDP năm 2021 – mức cao kỷ lục trong lịch sử nước này, chủ yếu từ Mỹ. Chuyển tiền quốc tế thường mất phí cao và giao dịch chậm, nên Bitcoin được kỳ vọng sẽ tháo gỡ rào cản này.
Chưa dừng lại ở việc công nhận, ông Bukele còn đưa ra hàng loạt chính sách táo bạo để biến El Salvador thành “quốc gia Bitcoin” thực thụ:
- Từ tháng 9/2021 đến nay (tháng 8/2025), mặc dù gặp nhiều trở ngại từ IMF nhưng El Salvador đã tích lũy khoảng 6,250 BTC ~ 690 triệu USD, với tổng vốn đầu tư khoảng 292 triệu USD, cùng lợi nhuận chưa thực hiện khoảng 400 triệu USD.
- Ông còn mơ lớn hơn với kế hoạch xây dựng thành phố Bitcoin hoàn toàn mới, miễn thuế thu nhập cho cư dân và sử dụng năng lượng địa nhiệt từ núi lửa để khai thác Bitcoin – nhằm thu hút đầu tư nước ngoài và biến El Salvador thành trung tâm công nghệ số của thế giới.
- Luật Bitcoin được thông qua dễ dàng nhờ đảng của ông chiếm đa số ghế trong Quốc hội, yêu cầu mọi doanh nghiệp phải chấp nhận Bitcoin (trừ nơi không có công nghệ), thuế có thể trả bằng Bitcoin, và trợ cấp chính phủ cũng phát bằng Bitcoin.
- Phát hành ví Chivo để mọi người có thể nhận, gửi và sử dụng Bitcoin, thậm chí còn tặng 30 USD Bitcoin cho mỗi công dân tải ứng dụng.
- Lắp hàng trăm máy ATM Bitcoin khắp cả nước để người dân dễ dàng chuyển đổi Bitcoin ra USD.
Mọi thứ nghe có vẻ “mượt mà”, đúng không? Nhưng đời không như là mơ!
3. Thực tế phũ phàng
Lúc mới triển khai, mọi thứ có vẻ rất khả quan. Kiều hối bằng Bitcoin tăng vọt, chiếm 4,5% tổng kiều hối trong vài tháng đầu. Nhưng đến tháng 12/2024, con số này tụt thê thảm còn 0,87%.
Ví Chivo cũng vậy: Ban đầu có tới 3 triệu người (khoảng 46% dân số) tải ứng dụng, nhưng họ chỉ đến vì phần thưởng, sau khi xài hết 30 USD khuyến mãi, chỉ còn lại 20% người dùng tiếp tục sử dụng. Đa số người dùng chẳng có giao dịch liên quan gì đến Bitcoin, chỉ dùng khoảng 1 USD/tháng cho thanh toán.
Lý do là gì?
- Người dân thích tiền mặt hơn: Nhiều người không tin vào Bitcoin, họ chỉ tin vào những thứ “mắt thấy, tay sờ được”.
- Hiểu biết hạn chế: Theo khảo sát từ Đại học Centroamericana, gần 68% dân El Salvador phản đối việc dùng Bitcoin làm tiền hợp pháp, 80% không tin tưởng, và 90% không hiểu rõ nó hoạt động ra sao.
- Cơ sở hạ tầng yếu: Năm 2021, chỉ 62% dân số El Salvador dùng internet, nên nhiều người thậm chí còn không coi được Youtube huống chi là mua coin.
- Sợ biến động giá: Đa số người dân đều cho rằng Bitcoin lên xuống thất thường, không ai muốn nắm giữ một loại tài sản biến động như vậy cả.
=> Chính phủ El Salvador triển khai chính sách Bitcoin quá vội vàng, áp đặt từ trên xuống mà không có chương trình giáo dục hay tuyên truyền đầy đủ, khiến người dân hoang mang, thiếu tin tưởng và không sẵn sàng đón nhận.
4. Thỏa thuận với IMF
Kể từ năm 2019, El Salvador luôn trong trạng thái chông chênh trước nguy cơ vỡ nợ. Tình hình tài chính ngày càng trở nên căng thẳng, đặc biệt từ mùa hè năm 2022 khi các trái phiếu chính phủ El Salvador lao dốc thảm hại, giao dịch với mức giá chưa đến 30 cent cho mỗi đô la.
Đối diện với áp lực tài chính khổng lồ, chính quyền ông Bukele buộc phải trì hoãn việc trả lương khu vực công. Tính đến năm 2024, nợ công nước này đã tăng vọt lên mức báo động 87.6% GDP. Tăng trưởng kinh tế cũng chậm chạp, chỉ đạt 2.6% năm 2024, không đủ để giải quyết các vấn đề cấu trúc sâu xa.
Đứng trước những thách thức này, El Salvador buộc phải cầu cứu IMF bằng gói vay Extended Fund Facility (EFF) kéo dài 40 tháng, với tổng giá trị 1.4 tỷ USD. Mục tiêu của chương trình này là hỗ trợ cải cách kinh tế, giảm nợ công xuống dưới 70% GDP trong dài hạn, và tăng trưởng bền vững khoảng 3-4% mỗi năm.
IMF đặt ra điều kiện cứng rắn: El Salvador phải cam kết giảm rủi ro từ Bitcoin bằng cách chuyển việc bắt buộc người dân và doanh nghiệp sử dụng Bitcoin sang tự nguyện, và quan trọng nhất là ngừng mua thêm Bitcoin từ cuối năm 2024. Trái với cam kết mua 1 BTC / ngày mà Tổng thống Bukele đã tuyên bố vào tháng 11/2022.
Theo báo cáo của IMF và phân tích từ Arkham, tổng lượng Bitcoin trong kho chính phủ El Salvador không thay đổi kể từ khi thỏa thuận có hiệu lực, tức là từ tháng 2/2025.
Các tăng trưởng số dư không phải từ mua mới, mà do gộp ví (wallet consolidation) hoặc chuyển nội bộ giữa các ví chính phủ. Arkham đã theo dõi và xác nhận các chuyển khoản này chủ yếu từ địa chỉ sàn giao dịch sang ví chính phủ, IMF cũng đã theo dõi qua dữ liệu blockchain công khai và báo cáo tài chính từ chính phủ El Salvador, từ đó xác nhận không vi phạm thỏa thuận.
Đây là một bước lùi lớn trong chiến dịch Bitcoin của quốc gia nhỏ bé này. Những gì El Salvador từng tự hào tuyên bố – việc trở thành “thiên đường Bitcoin” – giờ đây phải nhường chỗ cho tính thực tế của tài chính quốc gia.
Mặc dù phải chấp nhận các điều kiện “khắt khe” của IMF, Tổng thống Bukele vẫn tiếp tục duy trì hình ảnh “Bitcoin bullish” một cách khéo léo. Ông thường xuyên lên X (Twitter) khoe lãi mỗi khi giá Bitcoin tăng, và không ngừng rao giảng về lợi ích của Bitcoin trên mọi mặt trận để giữ hình ảnh El Salvador như “quốc gia tiên phong” trong lĩnh vực Crypto.
Những hành động này được cộng đồng Crypto nhiệt tình ủng hộ. Có lẽ Tổng thống Bukele hiểu rằng danh tiếng “quốc gia Bitcoin” vẫn có giá trị lớn trong nhiều khía cạnh nên ông vẫn duy trì hình ảnh này dù phải tuân thủ cam kết với IMF.
5. Vậy El Salvador được gì từ cuộc thí nghiệm Bitcoin?
5.1 Lợi nhuận chưa thực hiện từ kho Bitcoin
Kho Bitcoin của El Salvador đã chứng minh giá trị khi mang về lợi nhuận lớn chưa thực hiện khoảng 400 triệu USD tính đến tháng 8/2025, dù đây vẫn là lợi nhuận trên giấy vì chính phủ chưa bán ra.
Thành công này biến El Salvador thành biểu tượng tiên phong cho làn sóng thu gom và đổi đời nhớ Bitcoin trên toàn cầu.
5.2 “Quốc gia Bitcoin” nổi tiếng thế giới
Từ một quốc gia nhỏ bé ít người quan tâm ở Trung Mỹ, nhưng từ khi chấp nhận Bitcoin, El Salvador đã thu hút sự chú ý của cả thế giới.
Chính sách miễn thuế cho doanh nghiệp crypto đã thu hút hàng loạt công ty công nghệ quốc tế mở văn phòng tại đây. Những startup blockchain, công ty fintech và doanh nghiệp crypto từ khắp nơi trên thế giới nhìn thấy El Salvador như một “thiên đường” với khung pháp lý rõ ràng và thân thiện.
Điều này cũng góp phần tái định vị El Salvador từ một quốc gia nổi tiếng với bạo lực băng đảng thành một điểm đến sáng tạo, thu hút du lịch và đầu tư.
Năm 2024, đất nước này đón 3.9 triệu du khách quốc tế – tăng 22% so với năm trước, góp phần đáng kể cải thiện kinh tế địa phương.
Song hành cùng các chính sách dẹp loạn băng đảng quyết liệt của Tổng thống Bukele, số vụ giết người tại nước này đã giảm từ 6.656 năm 2015 xuống 114 năm 2024.
Các thị trấn như El Zonte (Bitcoin Beach) trở thành điểm nóng du lịch, nơi du khách có thể thanh toán bằng BTC cho khách sạn, ăn uống và lướt sóng. Một số doanh nghiệp ở El Zonte báo cáo doanh thu từ tiền mã hóa tăng 30%, cho thấy tiềm năng của thị trường du lịch bằng crypto.
5.3 Hình mẫu cho các quốc gia nối gót
Điều thú vị là El Salvador cũng trở thành “case study” được nhiều quốc gia nghiên cứu và học hỏi. Argentina, Paraguay, Pakistan và nhiều nước Trung Mỹ khác đều đang xem xét áp dụng mô hình tương tự.
Cộng hòa Trung Phi đã trở thành quốc gia thứ hai công nhận Bitcoin là tiền tệ hợp pháp năm 2022, lấy cảm hứng trực tiếp từ El Salvador. Bilal Bin Saqib, CEO của hội đồng Crypto Pakistan còn ca ngợi Bukele vì tầm nhìn tiên phong: “Khi không ai mặn mà với Bitcoin, ông ấy đã tin. Khi chưa ai ủng hộ, ông ấy đã ủng hộ. Đó là tầm nhìn vượt thời đại!”.
Vị thế này giúp El Salvador có tiếng nói mạnh hơn trên trường quốc tế, từ một quốc gia nhỏ bé ít ai biết đến thành “người tiên phong” được cả thế giới chú ý. Đây chính là tài sản vô giá mà tiền không thể mua được.
Đọc thêm: Bhutan – Quốc gia hạnh phúc nhất thế giới chốt lời Bitcoin
6. Tham vọng tương lai của El Salvador với Bitcoin
Dù phải chấp nhận những ràng buộc từ IMF, El Salvador vẫn không từ bỏ tham vọng trở thành “thủ đô Bitcoin” của thế giới. Thay vào đó, họ có thể chuyển sang những cách tiếp cận bền vững hơn để duy trì vị thế tiên phong trong lĩnh vực crypto.
6.1 Tầm nhìn Bitcoin xanh
Thay vì phải gánh áp lực mua Bitcoin bằng ngân sách như trước, El Salvador đã tìm ra một cách thông minh hơn: khai thác Bitcoin từ năng lượng địa nhiệt hoàn toàn miễn phí từ núi lửa. Một giải pháp thực tế để tích lũy Bitcoin mà không ảnh hưởng đến tài chính quốc gia.
Kể từ năm 2021, El Salvador đã khai thác được khoảng 474 Bitcoin (có thể cao hơn vì lần gần nhất nước này công bố số BTC đào được là tháng 5/2024) từ năng lượng địa nhiệt của núi lửa Tecapa – tương đương khoảng 54,5 triệu USD theo giá hiện tại (01/08/2025). Con số này có thể không quá lớn, nhưng ý nghĩa của nó rất quan trọng: đây là Bitcoin ‘miễn phí’ được tạo ra từ nguồn tài nguyên tự nhiên vô tận của đất nước.
6.2 Giấc mơ Volcano Bonds
Không dừng ở khai thác Bitcoin bằng năng lượng xanh, El Salvador còn mơ lớn với Bitcoin City – một thành phố không thuế, dùng địa nhiệt để mining. Để tài trợ, họ đề xuất phát hành 1 tỷ USD trái phiếu Volcano Bonds, một nửa xây thành phố, nửa mua BTC và khóa 5 năm. Sau đó, dùng lợi nhuận từ BTC để trả lãi 6.5%/năm cho nhà đầu tư.
Về bản chất, đây giống như El Salvador “vay tiền từ tương lai” – họ tin rằng Bitcoin sẽ tăng giá đủ mạnh để có thể trả lãi và cả gốc cho nhà đầu tư.
Thế nhưng, như nhiều ý tưởng táo bạo khác, Volcano Bonds đã vấp phải thực tế phũ phàng. Dự án được lên kế hoạch phát hành vào tháng 3/2022, nhưng cuộc chiến Ukraine-Nga đã làm đảo lộn toàn bộ thị trường tài chính toàn cầu.
Từ năm 2022 đến nay, Volcano Bonds vẫn chỉ là “giấc mơ trên giấy”. Mặc dù thỉnh thoảng có những tin đồn về việc tái khởi động dự án, nhưng với cam kết ngừng mua Bitcoin theo yêu cầu của IMF, kế hoạch Bitcoin City có vẻ sẽ phải chờ đợi rất lâu nữa.
7. Bài học rút ra
Câu chuyện El Salvador cho thấy rằng việc áp dụng một công nghệ tài chính mới trên quy mô quốc gia không thể xảy ra trong một sớm một chiều. Nó cần thời gian, sự kiên nhẫn và quan trọng nhất là sự đồng thuận từ người dân. Có lẽ đây chính là bài học quý giá nhất mà El Salvador để lại cho thế giới.
Nếu các quốc gia khác muốn học hỏi từ El Salvador, họ cần nhớ rằng việc triển khai tiền mã hóa đòi hỏi đầu tư mạnh vào giáo dục cộng đồng, xây dựng hạ tầng số vững chắc và tạo niềm tin từ người dân. Không thể “đùng một cái” bắt mọi người dùng thứ họ chưa hiểu, vì như vậy chỉ tạo ra hoang mang thay vì sự chấp nhận.
