1. Phát súng khởi xướng cuộc chiến thuế quan của Mỹ

Ngày 31/7 giờ Mỹ, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp mới, áp mức thuế nhập khẩu 10-40% lên hàng hóa từ hàng chục quốc gia khác nhau. Sắc lệnh có hiệu lực từ ngày 7/8, đánh dấu cột mốc mới cho một cuộc chiến thương mại chưa từng có trong lịch sử hiện đại.

Điều đáng nói là không một quốc gia nào được ngoại lệ. Kể cả những đồng minh thân thiết nhất như EU hay Nhật Bản cũng phải đối mặt với lưỡi gươm thuế quan. Trump đã biến thuế quan từ công cụ bảo hộ thành vũ khí thương lượng, với tham vọng rõ ràng – viết lại toàn bộ luật chơi thương mại toàn cầu theo cách của Mỹ.

Chiến thuật của Trump gồm 4 bước rất rõ ràng:

  • Dọa thuế thật mạnh: Đánh phủ đầu dọa áp mức thuế thật cao từ 30-50%, cao đến mức không quốc gia nào có thể ngồi yên.
  • Ép thương lượng gấp: Buộc các nước ngồi vào bàn đàm phán ngay lập tức dưới áp lực thời gian, không có chỗ cho trì hoãn.
  • Thưởng cho ai hợp tác: Giảm thuế cho những nước chịu nhượng bộ, như EU (từ 30% xuống 15%) hay Nhật (từ 25% xuống 15%).
  • Dọa các nước khác: Tạo tiền lệ khiến các quốc gia còn lại sợ hãi, hoặc phải nhượng bộ ngay, hoặc sẽ chịu thuế nặng trong khi đối thủ cạnh tranh được ưu đãi. Áp lực cạnh tranh này còn mạnh hơn cả mức thuế cao.

Kết quả là một bức tranh thương mại toàn cầu hoàn toàn mới. Có nước vội vã xin đàm phán để tránh thảm họa kinh tế. Có nước lên tiếng chỉ trích gay gắt và đe dọa trả đũa. Nhưng điều quan trọng là tất cả đều phải tham gia cuộc chơi do Mỹ thiết lập.

2. Mỹ – EU: Thoát khỏi vực thẳm phút cuối

Quan hệ thương mại Mỹ – EU từng được ví như một cuộc hôn nhân, nơi hai bên có sự phụ thuộc lẫn nhau sâu sắc nhưng cũng tồn tại những mâu thuẫn và bất đồng. Cuộc hôn nhân này chính thức rạn nứt vào tháng 7/2025.

Ban đầu, EU cố gắng thể hiện thiện chí bằng cách đề xuất mức thuế nền 15% đối với hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ – cao gấp ba lần mức MFN hiện hành (4.8%) – và nhượng bộ ở các lĩnh vực nhạy cảm như ô tô, chip bán dẫn, dược phẩm. EU thậm chí sẵn sàng miễn trừ tạm thời cho thiết bị y tế, rượu mạnh và thuốc generic, hy vọng xây dựng một “hiệp ước thương mại thế hệ mới”.

Nhưng Tổng thống Trump không hài lòng với đề xuất này. Ông chỉ ra rằng thâm hụt thương mại của Mỹ với EU đã tăng gần gấp đôi trong 6 tháng đầu năm 2025. Thực ra, con số này tăng đột biến chủ yếu do các doanh nghiệp Mỹ đang tích trữ hàng hóa trước khi thuế mới có hiệu lực, nhưng điều đó không làm dịu căng thẳng từ Nhà Trắng.

Thâm hụt thương mại giữa Mỹ và EU
Thâm hụt thương mại giữa Mỹ và EU

Ngày 11/7/2025, Nhà Trắng gửi tối hậu thư: nếu không đạt thỏa thuận trước ngày 1/8, toàn bộ hàng hóa EU sẽ chịu thuế 30%, cộng thêm vào các mức thuế cũ (50% cho thép-nhôm, 25% cho ô tô). Điều này ảnh hưởng đến khoảng 70% tổng kim ngạch xuất khẩu của EU sang Mỹ, tương đương 380 tỷ euro.

Nhà Trắng gửi thư cảnh báo tới EU
Nhà Trắng gửi thư cảnh báo tới EU

Lãnh đạo 27 nước thành viên EU lập tức họp khẩn và chuẩn bị gói trả đũa €100 tỷ nhắm vào các mặt hàng như máy bay Boeing, xe Mỹ, rượu , đậu nành từ Mỹ. Thậm chí họ còn chuẩn bị kích hoạt “vũ khí chiến lược” ACI (Anti-Coercion Instrument) để hạn chế quyền tiếp cận thị trường của các công ty Mỹ. 

Sau nhiều đòn ăn miếng trả miếng, cuối cùng vào ngày 28/07/2025, cả hai cũng đạt được thỏa thuận:

EU:

  • Đồng ý mở cửa toàn bộ thị trường các nước thành viên với mức thuế 0% lên hàng hóa Mỹ.
  • Cam kết mua tới 750 tỷ USD năng lượng từ Mỹ, cùng lượng lớn ô tô và hàng trăm tỷ USD thiết bị quân sự.
  • Đầu tư 600 tỷ USD vào Mỹ, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ và sản xuất.

Mỹ:

  • Giảm thuế áp lên EU xuống 15% (thay vì 30% như đe doạ).
  • Thư xác nhận thuế quan sẽ được gửi trước ngày 1/8 và trong hai tuần tới sẽ có quyết định về lĩnh vực chip theo quy định 232.

Thỏa thuận này tạm thời xoa dịu lo ngại về một cuộc chiến thương mại toàn diện. TT Trump gọi đây là thỏa thuận lớn nhất trong tất cả các thỏa thuận đã đạt được tới nay, nhưng cũng cảnh báo EU phải thực hiện đúng cam kết trước khi ông kết thúc nhiệm kỳ, đặc biệt là gói đầu tư 600 tỷ USD, nếu không sẽ đối mặt với thuế 35%.

Mỹ và EU đạt thỏa thuận vào ngày 28/07/2025
Mỹ và EU đạt thỏa thuận vào ngày 28/07/2025

Tuy nhiên, thỏa thuận này cũng khơi lên những phản ứng trái chiều trong nội bộ EU:

  • Đức – với thặng dư thương mại khoảng 80 tỷ USD với Mỹ – hài lòng vì tránh được thảm họa. Thủ tướng Đức tuyên bố: “Đây là kết quả tốt nhất có thể trong hoàn cảnh hiện tại.”
  • Pháp vẫn không hài lòng. Paris cho rằng EU đã “nhượng bộ quá nhiều” và điều này sẽ tạo tiền lệ xấu cho các cuộc đàm phán tương lai. Tổng thống Pháp phát biểu: “Chúng ta đã tránh được trận chiến, nhưng cũng đã mất đi một phần tiếng nói.”

Các nước Bắc Âu cũng chia thành hai phe: Thụy Điển và Đan Mạch ủng hộ vì bảo vệ được xuất khẩu công nghiệp, trong khi Na Uy lo ngại ngành dầu khí sẽ mất thị phần khi EU phải tăng mua năng lượng từ Mỹ.

3. Mỹ – Trung Quốc: Tạm thời tháo ngòi thương chiến

Trong khi các quốc gia khác ồ ạt ký kết thỏa thuận cuối cùng với Mỹ, cuộc đàm phán Mỹ – Trung tại Stockholm (28-29/7) lại kết thúc một cách kỳ lạ. Hai bên chỉ đồng ý gia hạn thỏa thuận tạm thời trước hạn chót 12/8, với mức thuế giảm từ 145% xuống 30% cho hàng Trung Quốc và từ 125% xuống 10% cho hàng Mỹ.

Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong & Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đều phát biểu ngoại giao về “hợp tác cùng có lợi” và “đối thoại xây dựng”. Nhưng chi tiết đàm phán? Không một từ nào được tiết lộ. Thứ trưởng Lý Thành Cương chỉ nói cuộc họp “thẳng thắn và sâu sắc”, còn Bessent thì đẩy quyết định cuối cùng cho Trump, ám chỉ có thể có vòng đàm phán mới sau 90 ngày.

Nếu ông Trump quyết định không gia hạn đình chiến trước ngày 12/8, thuế quan của Mỹ với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc sẽ trở về mức 145%, bao gồm 20% thuế quan do vấn đề fentanyl, còn thuế quan của Trung Quốc với hàng hóa Mỹ trở về mức 125%.

Phó thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong và Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent & Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong

Câu hỏi đặt ra: Tại sao hai nền kinh tế lớn nhất thế giới lại chọn cách câu giờ thay vì đi đến thỏa thuận dứt khoát?

Câu trả lời nằm ở bản chất thực sự của cuộc đối đầu này. Khác với EU hay Nhật Bản có thể nhượng bộ để đổi lấy hòa bình, Mỹ và Trung Quốc đang chơi một ván cờ lớn hơn nhiều – cuộc chiến giành quyền lãnh đạo kinh tế toàn cầu trong thế kỷ 21.

Phía Mỹ đang triển khai chiến lược “xiết vòng vây“. Ngoài việc đàm phán với Bắc Kinh, Washington còn gây sức ép lên toàn bộ mạng lưới thương mại của Trung Quốc. Các cuộc đàm phán song song với Việt Nam, Indonesia, Mexico đều nhắm vào một mục tiêu: đóng chặt các cửa sau mà hàng Trung Quốc đang dùng để né thuế. Mỗi thỏa thuận Mỹ ký với một nước trung gian là một mắt xích trong chuỗi phong tỏa Trung Quốc bị siết chặt thêm.

Cac quoc gia nhap khau lon tu Trung Quoc 2
Các quốc gia nhập khẩu lớn từ Trung Quốc

Bắc Kinh hiểu rõ ván cờ này. Thay vì phản ứng nóng vội, họ chọn cách đáp trả trong âm thầm. Trong khi vẫn duy trì đàm phán với Mỹ, Trung Quốc đang xây dựng một hệ sinh thái kinh tế độc lập. Nội địa hóa công nghệ bán dẫn, phát triển pin và AI made in China, mở rộng khối BRICS+ từ 5 lên 11 thành viên, đẩy mạnh hệ thống thanh toán CIPS thay thế SWIFT. Mỗi động thái đều nhằm giảm phụ thuộc vào hệ thống do Mỹ dẫn dắt.

Chủ tịch Tập Cận Bình không ngẫu nhiên chọn thời điểm này để kêu gọi ASEAN “đoàn kết chống chia rẽ chuỗi cung ứng”. Ông hiểu rằng nếu để Mỹ thành công trong việc cô lập Trung Quốc khỏi mạng lưới sản xuất toàn cầu, đó sẽ là thảm họa cho tham vọng cho Bắc Kinh.

Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi ASEAN đoàn kết

Liên tục các thỏa thuận chỉ nhằm mục đích cho hai bên có thêm thời gian “ngừng bắn tạm thời” để “chuẩn bị lực lượng” cho cuộc chiến kinh tế trường kỳ. Mỹ cần thời gian để củng cố liên minh chống Trung Quốc, đảm bảo nguồn cung đất hiếm cho công nghệ cao. Trung Quốc cần thời gian hoàn thiện hệ sinh thái kinh tế độc lập, ổn định thị trường nội địa 1,4 tỷ dân vốn đang bị tổn thương nặng nề.

Quan trọng hơn hết là cả hai đều giữ lại vũ khí mạnh nhất: Mỹ vẫn có thể tăng thuế lên bất cứ lúc nào, Trung Quốc vẫn nắm giữ 60% sản lượng đất hiếm toàn cầu. Đây không phải hòa bình, mà là khoảng lặng trước cơn bão. Một cuộc chiến tranh lạnh thương mại đã bắt đầu, nơi mỗi thỏa thuận tạm thời chỉ là thời gian để nạp đạn cho đợt giao tranh tiếp theo.

4. Mỹ – Nhật: Đồng minh thân cận có nguy cơ xa cách

Dù là đồng minh chiến lược lâu năm, Nhật Bản vẫn không tránh khỏi áp lực thuế quan từ chính quyền Trump. Tháng 7/2025, Tổng thống Mỹ đưa ra tối hậu thư ngắn gọn: Nhật có 30 ngày để đạt thỏa thuận, nếu không sẽ đối mặt với mức thuế 25%.

Căn nguyên của vấn đề nằm ở con số thâm hụt thương mại 68 tỷ USD năm 2024, trong đó riêng ngành ô tô chiếm gần 80%. Nhật xuất khẩu 1,37 triệu xe sang Mỹ (trị giá 49 tỷ USD), trong khi chỉ nhập khẩu 850 triệu USD xe từ Mỹ – một sự mất cân bằng quá lớn trong mắt Washington.

Tỷ lệ phần trăm xe hơi nhập khẩu của Mỹ từ các quốc gia trong năm 2024
Lượng xe hơi nhập khẩu của Mỹ từ các quốc gia trong năm 2024

Sau 8 vòng đàm phán căng thẳng, đỉnh điểm là cuộc họp kín kéo dài 75 phút tại Phòng Bầu Dục ngày 22/7/2025, Nhật buộc phải “mở hầu bao” để tránh lưỡi gươm thuế quan. Thỏa thuận đạt được bao gồm:

Cam kết của Nhật:

  • Sử dụng 1-2% quỹ đầu tư 550 tỷ USD rót vào Mỹ, còn lại là cho vay.
  • Mua 100 máy bay Boeing và 8 tỷ USD nông sản.
  • Tăng ngân sách quốc phòng từ 14 lên 17 tỷ USD/năm.
  • Hợp tác dự án Alaska LNG (xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng) trị giá 44 tỷ USD.

Đổi lại Nhật sẽ nhận được:

  • Thuế giảm từ 25% xuống 15%.
  • Nhật được coi là “đối tác ưu tiên” trong chuỗi cung ứng.

Nhưng bộ trưởng Tài chính của Mỹ – Scott Bessent cũng thẳng thắn cảnh báo: “Nếu Mỹ thấy Nhật không triển khai thỏa thuận đúng kỳ vọng, thuế có thể bật lại lên 25%.” 

Trump hạ thuế xuống 15% với Nhật
Trump hạ thuế xuống 15% với Nhật

Điều thú vị là cách hai bên diễn giải thỏa thuận hoàn toàn khác nhau.

  • Trump ca ngợi đây là “chiến thắng tiền mặt” với 550 tỷ USD “tiền tươi” chảy vào kho bạc Mỹ.
  • Nhưng Bộ trưởng Nhật Bản Ryosei Akazawa lại giải thích rằng phần lớn số tiền này thực chất là các khoản vay và bảo lãnh vốn từ các tổ chức tài chính do chính phủ Nhật hỗ trợ như JBIC, NEXI và SoftBank. Chỉ khoảng 5,5-11 tỷ USD là đầu tư trực tiếp thực sự.
Bộ trưởng Ryosei Akazawa
Bộ trưởng Ryosei Akazawa

Một thỏa thuận, nhưng được kể thành hai câu chuyện khác biệt – điều này cho thấy sự phức tạp trong quan hệ đồng minh Mỹ-Nhật hiện nay. Mỹ dùng đe dọa thuế quan như một công cụ áp lực, còn Nhật lại biến quỹ đầu tư thành lá bài mặc cả để giành ưu đãi.

Dù rơi vào thế buộc phải nhượng bộ, Nhật Bản không cam chịu vai trò thụ động. Tokyo đang tích cực đẩy mạnh quan hệ với ASEAN và EU, đầu tư vào công nghệ nội địa để giảm phụ thuộc vào Mỹ. Nhật còn tăng cường mua vũ khí từ châu Âu và mở rộng đối thoại với Trung Quốc – những động thái ngầm nhắc nhở Washington rằng Tokyo vẫn có nhiều lựa chọn khác.

EU tăng cường quan hệ chiến lược với Nhật Bản
EU tăng cường quan hệ chiến lược với Nhật Bản

Câu chuyện Mỹ-Nhật cho thấy ngay cả với đồng minh thân cận nhất, chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Trump vẫn không nương tay. Và trong bối cảnh địa chính trị phức tạp hiện nay, các quốc gia đang phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa việc duy trì quan hệ với Mỹ và bảo vệ lợi ích quốc gia của mình.

5. Mỹ – Việt Nam: Nghệ thuật đi dây giữa các siêu cường

Chỉ trong vòng một thập kỷ, Việt Nam đã vượt qua nhiều quốc gia để trở thành đối tác nhập khẩu lớn thứ sáu của Mỹ, với kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 136,6 tỷ USD năm 2024 – tăng gấp hơn bốn lần so với năm 2014. Mỹ cũng là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam nhiều năm qua.

Đằng sau sự tăng trưởng ấn tượng này là làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng: các tập đoàn toàn cầu như Apple, Samsung, Nike, và Foxconn rút khỏi Trung Quốc để tránh thuế quan, chọn Việt Nam làm “bãi đáp an toàn” nhờ chi phí thấp, lao động trẻ, và vị trí địa lý chiến lược.

Nhưng càng lên cao, gió càng mạnh. Thành công của Việt Nam nhanh chóng thu hút ánh mắt soi xét từ Washington.

Việt Nam có thặng dư thương mại lớn thứ ba thế giới với Mỹ
Việt Nam có thặng dư thương mại lớn thứ ba thế giới với Mỹ

Đầu quý II/2025, Nhà Trắng đưa Việt Nam vào “danh sách đen”, cáo buộc Việt Nam đang làm cửa sau cho hàng Trung Quốc, Hàn Quốc và Đài Loan lách thuế vào Mỹ. Mức thuế đe dọa là 46% – con số khủng khiếp hơn cả những gì Trump dành cho EU hay Trung Quốc. Thông điệp rõ ràng: Washington không chấp nhận bất kỳ trò chơi nào làm suy yếu chiến lược cô lập Trung Quốc.

Bang thue ban dau cua My
Mức thuế quan đối ứng ban đầu của Mỹ lên các quốc gia, trong đó có Việt Nam

Ngày 9/4, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc đề nghị dù Mỹ đã quyết định hoãn áp thuế 90 ngày, song hai nước cần sớm đàm phán một thỏa thuận thương mại song phương nhằm tạo khuôn khổ lâu dài thúc đẩy quan hệ kinh tế.

Ba tháng sau, 2 bên đã đi đến thỏa thuận. Việt Nam sẽ chịu thuế:

  • 20% cho hàng nội địa.
  • 40% hàng trung chuyển từ nước khác sang Việt Nam.

Thỏa thuận này cũng không hẳn là chiến thắng toàn diện cho Việt Nam, nhưng đó là một nước cờ thoát hiểm của chúng ta, khi đứng trước sức ép giữa Mỹ và anh hàng xóm Trung Quốc.

Một chuyên gia từ CSIS nhận xét: “Nếu bị áp thuế 46%, Việt Nam sẽ mất lợi thế hoàn toàn trước các đối thủ như Indonesia hay Bangladesh. Nhưng với mức 20%, Việt Nam vẫn duy trì được chuỗi cung ứng, giữ vốn FDI và bảo toàn vị thế của mình”.

Washington so sánh cách đánh thuế từng mức này như một chiêu trò khéo léo, dự định sẽ áp dụng tương tự cho các nước như Ấn Độ, Mexico, EU… với mục tiêu rõ ràng: loại Trung Quốc ra khỏi chuỗi sản xuất và dần đẩy Bắc Kinh ra ngoài lề sân chơi toàn cầu.

Trump ký sắc lệnh thuế 20% lên Việt Nam
Trump ký sắc lệnh thuế 20% lên Việt Nam

Thỏa thuận ký kết, nhưng những thách thức thực sự mới bắt đầu với Việt Nam.

  • Với Mỹ: Việt Nam chấp nhận mức thuế 20% và mở cửa hoàn toàn (thuế 0%) cho xe hơi, thịt bò, đậu nành và thiết bị y tế Mỹ. Đây là cái giá phải trả để giữ thị trường xuất khẩu quan trọng nhất. Nhưng Việt Nam khéo léo tránh mọi động thái phô trương – không họp báo rầm rộ, không tuyên bố ủng hộ Trump, giữ thái độ chuyên nghiệp và kín tiếng.
  • Với Trung Quốc: Bộ Ngoại giao Việt Nam âm thầm tái khẳng định tình hữu nghị láng giềng. Tránh mọi hành động khiêu khích Bắc Kinh.

Vậy hướng đi nào cho Việt Nam sắp tới?

Từ năm 2022 đến 2024, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ giảm mạnh, do thuế quan nặng từ Mỹ. Tuy nhiên, xuất khẩu sang Việt Nam và các nước ASEAN lại tăng vọt. Và Mỹ cho rằng hàng hóa không biến mất mà chỉ chuyển hướng qua các nước trung gian như Việt Nam và ASEAN. 

Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ sụt giảm do thuế cao
Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ sụt giảm do thuế cao

Điều này biến Việt Nam thành “trạm trung chuyển lý tưởng” cho hàng Trung Quốc né thuế Mỹ. Nhưng vị trí này cũng khiến Việt Nam dễ bị tổn thương. Nếu Mỹ giảm thuế cho Trung Quốc xuống dưới 35%, các nhà máy có thể quay lại Bắc Kinh. Ngược lại, nếu thuế Trung Quốc vượt 40%, Việt Nam tiếp tục hưởng lợi nhưng có nguy cơ bị Trung Quốc trả đũa.

Để giải được bài toán này, buộc Việt Nam phải minh bạch hơn trong khâu xuất khẩu và đầu tư mạnh vào nội địa hóa tránh phụ thuộc vào hàng gia công. Nếu làm tốt, ta có thể nâng cấp từ “trạm trung chuyển” thành “trung tâm sản xuất” toàn cầu.

Nghệ thuật của Việt Nam là làm sao vừa thỏa mãn yêu cầu của Mỹ, vừa không chọc giận Trung Quốc, trong khi vẫn bảo vệ được lợi ích quốc gia. Một nghệ thuật đi trên dây mà chỉ cần một cú gió mạnh là có thể ngã nhào.

Kim ngạch Việt Nam - Mỹ năm 2024
Kim ngạch thương mại Việt Nam – Mỹ năm 2024

6. Ván cờ vẫn còn dang dở

Nhìn lại toàn cảnh cuộc chiến thuế quan năm 2025, chúng ta đang chứng kiến một cuộc cách mạng trong cách các quốc gia ngoại thương với nhau. Thuế quan không còn đơn thuần là công cụ bảo hộ kinh tế, mà đã trở thành vũ khí địa chính trị. Mỗi mức thuế là một nước cờ, mỗi thỏa thuận là một ván bài quyền lực.

  • Mỹ tạm dẫn đầu nhờ quyền “chia bài”, buộc cả thế giới phải chơi theo luật của mình. EU phải bỏ ra 600 tỷ USD, Nhật cam kết 550 tỷ USD, các nước khác đua nhau xin giảm thuế. Nhưng đà dẫn đầu này cũng có cái giá của nó. Giá hàng nhập khẩu tăng vọt đang đẩy lạm phát Mỹ lên cao, người tiêu dùng Mỹ phải gánh chi phí của cuộc chiến thuế quan. Quan trọng hơn, các đồng minh truyền thống như EU và Nhật đang âm thầm tìm kiếm kế hoạch B, không muốn mãi mãi bị Mỹ dùng thuế quan làm con tin.
  • EU thoát hiểm phút chót nhưng vết thương vẫn còn đó. Đức mừng thầm vì cứu được ngành ô tô, nhưng Pháp đang giận dữ vì cho rằng Brussels đã quỳ gối trước Washington. Sự chia rẽ này có thể là mầm mống cho một EU yếu đi trong tương lai.
  • Trung Quốc đang chơi ván cờ dài hơn cả. Bề ngoài, Bắc Kinh nhượng bộ giảm thuế, nhưng thực chất họ đang tranh thủ từng ngày để xây dựng một hệ sinh thái kinh tế độc lập. BRICS+ với 11 thành viên, hệ thống CIPS thay thế SWIFT, công nghệ bán dẫn và AI nội địa – tất cả đều nhằm một mục tiêu: tạo ra một thế giới thương mại không cần đến Mỹ. Nếu thành công, đây sẽ là thách thức lớn nhất với trật tự do Mỹ dẫn dắt từ sau Thế chiến II.
  • Nhật Bản thể hiện tinh thần samurai trong đàm phán – nhượng bộ nhưng không khuất phục. Quỹ 550 tỷ USD nghe thì khủng, nhưng Tokyo có thể khéo léo biến phần lớn thành các khoản vay và bảo lãnh thay vì tiền mặt. Họ cũng đang âm thầm đa dạng hóa đối tác, tăng cường quan hệ với ASEAN và thậm chí cả Trung Quốc. Thông điệp rõ ràng: Nhật vẫn là đồng minh của Mỹ, nhưng không phải là con rối.
  • Còn Việt Nam? Chúng ta đang ở vị trí éo le nhất nhưng cũng đầy tiềm năng. Mức thuế 20% cho hàng nội địa là có thể chấp nhận được, nhưng 40% cho hàng trung chuyển là lời cảnh báo rõ ràng từ Washington: đừng làm cửa sau cho Trung Quốc. Thách thức là làm sao vừa giữ được Mỹ như thị trường xuất khẩu lớn nhất, vừa không làm mích lòng Trung Quốc – nhà cung cấp nguyên liệu không thể thiếu. Nếu xoay xở khéo léo, Việt Nam có thể biến thách thức thành cơ hội, từ trạm trung chuyển trở thành trung tâm sản xuất thực thụ.

Bức tranh tổng thể cho thấy một thực tế phũ phàng: kỷ nguyên thương mại tự do đã kết thúc. Thay vào đó là một trật tự mới, nơi kinh tế không thể tách rời khỏi địa chính trị và an ninh. Mỹ có vẻ đang dẫn đầu, nhưng Trung Quốc đang âm thầm xây dựng một thế giới song song. EU và Nhật tìm cách tự bảo vệ mình. Các nước nhỏ như Việt Nam phải học cách nhảy múa giữa những người khổng lồ.

Cuộc chơi mới này không có kẻ thắng tuyệt đối, chỉ có những người chơi khéo léo hơn. Và trong một thế giới mà thuế quan có thể thay đổi chỉ bằng một cú tweet, khả năng thích ứng nhanh có lẽ quan trọng hơn cả sức mạnh thuần túy. Ván cờ vẫn đang tiếp diễn, và người cười cuối cùng vẫn chưa được định đoạt.