1. Trump và kế hoạch thâu tóm FED
Tổng thống Donald Trump chưa bao giờ giấu sự khó chịu với Jerome Powell. Bài học từ năm 2018 – khi Fed liên tục tăng lãi suất khiến thị trường chứng khoán lao dốc – điều này có lẽ đã khắc sâu trong Trump một nhận định: muốn quản lý nên kinh tế theo ý mình, phải nắm quyền kiểm soát Fed.
Nhưng làm thế nào để kiểm soát một tổ chức được thiết kế để độc lập? Chìa khóa nằm ở cơ chế ra quyết định của FOMC với 12 phiếu biểu quyết quyết định lãi suất của cả nước Mỹ:
- 7 phiếu từ Hội đồng Thống đốc ở Washington
- 5 phiếu từ các Chủ tịch Fed khu vực
Chiến lược của Trump rất rõ ràng: “thay máu” dần dần để nắm đa số. Ông đã có:
- Christopher Waller và Michelle Bowman (cả hai đều ủng hộ cắt lãi suất).
- Stephen Miran vừa được bổ nhiệm thay Adriana Kugler.
- Vào 26/8, Tổng thống Trump đang nỗ lực sa thải Thống đốc Lisa Cook, liên quan cáo buộc gian lận thế chấp.
- Nếu chủ tịch Powell rời ghế vào tháng 5/2026, Trump có thể chiếm 5/7 ghế Thống đốc – một ưu thế vượt trội.
Tuy nhiên, thách thức nằm ở các Chủ tịch Fed khu vực. Beth Hammack (Cleveland), Lorie Logan (Dallas), Neel Kashkari (Minneapolis) và Anna Paulson (Chicago) đều được đánh giá là những người ra quyết định dựa trên dữ liệu, không dễ bị áp lực chính trị chi phối. Trump cần thuyết phục ít nhất 1-2 người trong số này để đạt đa số 7/12 phiếu.
2. Tại sao Trump quyết tâm kiểm soát FED?
2.1 Bơm oxy cho kinh tế trước bầu cử 2026
Với Trump, tăng trưởng kinh tế là ưu tiên hàng đầu – vừa để thực hiện cam kết với cử tri, vừa để đảm bảo sự ổn định kinh tế lâu dài. Lãi suất thấp sẽ kích thích đầu tư, hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng, tạo việc làm và giúp bất động sản phục hồi – những yếu tố thiết thực cho người dân Mỹ.
Đặc biệt sau khi GDP quý I/2025 tăng trưởng âm do cú sốc từ cuộc chiến thuế quan, Trump càng xem Fed như tấm đệm an toàn cần thiết. Một Fed độc lập giữ lãi suất cao có thể đẩy nền kinh tế vào suy thoái – thảm họa mà Trump quyết không để xảy ra trong nhiệm kỳ của mình.
Với Trump, kiểm soát Fed chính là nắm được van điều tiết để bơm oxy cho nền kinh tế bất cứ khi nào cần – đặc biệt khi ông đang chơi một ván cờ thương mại – địa chính trị có nhiều rủi ro ngắn hạn.
2.2 Giải quyết quả bom nợ công 37 nghìn tỷ USD
Nước Mỹ đang đối mặt với thực tế tài chính phức tạp: nợ công kỷ lục 37 nghìn tỷ USD, kết hợp với các khoản đầu tư lớn vào quốc phòng, hạ tầng và chính sách “ưu tiên hàng Mỹ”.
Đặc biệt, dự luật Big Beautiful Bill vừa thông qua, thâm hụt ngân sách dự kiến tăng thêm 1.9-3.6 nghìn tỷ USD trong 10 năm tới. Chi phí trả lãi hàng năm có nguy cơ nuốt chửng phần lớn ngân sách nếu lãi suất vẫn ở mức cao.
Trump muốn biến Fed thành cánh tay đắc lực của Bộ Tài chính – giữ lãi suất thấp để chính phủ vay rẻ hơn, từ đó có thể hỗ trợ các chính sách của mình.
Điều này rất khác thông lệ. Truyền thống lâu nay, Tổng thống Mỹ hiếm khi can thiệp công khai vào lợi suất dài hạn, vì đây là quyết định thuộc thẩm quyền của Fed. Nhưng Trump thì khác: ông không ngần ngại phá vỡ chuẩn mực nếu điều đó phục vụ mục tiêu của mình.
Mời bạn tìm hiểu thêm về nợ công của Mỹ qua bài viết “Làm thế nào Stablecoin có thể cứu Mỹ khỏi bom nợ công?”
2.3. Kiểm soát đường cong lợi suất
Chuỗi động thái gần đây cho thấy Trump đang triển khai một chiến lược nhằm tối ưu hóa chi phí vay cho nền kinh tế. Mục tiêu là giảm lợi suất trái phiếu dài hạn – yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến lãi suất vay mua nhà, vay kinh doanh. Chiến lược này bao gồm hai công cụ phối hợp:
- Bộ Tài chính điều chỉnh cơ cấu phát hành nợ (tăng mạnh tín phiếu ngắn hạn và giảm trái phiếu dài hạn). Khi nguồn cung dài hạn giảm, giá ít chịu áp lực, lợi suất giảm, kéo chi phí vay mua nhà, vay kinh doanh,… sụt giảm mà không cần Fed hạ lãi suất.
- Fed sẵn sàng can thiệp mua trái phiếu nếu cần để áp trần lợi suất. Ngắn hạn, chi phí vay sẽ giảm mạnh và thúc đẩy tăng trưởng.
Về mặt lý thuyết, phương pháp này có thể mang lại lợi ích ngắn hạn rõ rệt cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, thách thức dài hạn là cân bằng giữa kích thích tăng trưởng và duy trì sự ổn định của thị trường trái phiếu.
3. Ai sẽ thay thế ông Jerome Powell?
Ngày 13/8, CNBC cho biết chính quyền Tổng thống Trump đang cân nhắc 11 ứng cử viên thay thế Chủ tịch Jerome Powell khi nhiệm kỳ của ông sẽ kết thúc vào tháng 5/2026.
- Chiến lược gia thị trường tại Jefferies David Zervos
- Cựu thống đốc Fed Larry Lindsey
- Giám đốc Đầu tư của BlackRock Rick Rieder
- Phó chủ tịch phụ trách giám sát tại Fed Michelle Bowman
- Thống đốc Fed Chris Waller
- Phó chủ tịch Fed Philip Jefferson
- Cố vấn kinh tế thời cựu Tổng thống George W. Bush Marc Summerlin
- Chủ tịch Fed Dallas Lorie Logan
- Cựu Chủ tịch Fed St. Louis James Bullard
- Cố vấn Kinh tế Nhà Trắng Kevin Hassett
- Cựu thống đốc Fed Kevin Warsh
Những ứng viên này sẽ trải qua quá trình sàng lọc kỹ càng. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent sẽ phỏng vấn tất cả, rút gọn danh sách và trình lên Tổng thống Trump những cái tên cuối cùng.
Dù chọn ai đi nữa, thì chắc chắn Trump sẽ chỉ đề cử người ủng hộ giảm lãi suất và tuyệt đối trung thành với định hướng chính sách của ông.
4. Hệ quả thị trường: khi FED mất độc lập
Nếu Trump thành công “thuần phục” Fed, thị trường tài chính sẽ phản ứng dữ dội với những hệ quả trái ngược giữa ngắn hạn và dài hạn.
Vàng bùng nổ, USD suy yếu
Vàng đã vượt 3,500 USD/ounce, tăng 60% trong một năm – không phải ngẫu nhiên. Khi Fed mất độc lập và bị ép hạ lãi suất theo ý Trump, ba điều xảy ra đồng thời:
(1) Lãi suất thực âm sâu hơn khiến việc giữ USD lỗ nặng,
(2) Nguy cơ Fed in tiền tài trợ thâm hụt tăng cao,
(3) Kỳ vọng lạm phát bùng nổ khi Fed không còn độc lập.
Dollar Index đã tụt dưới 100 – một nghịch lý khi Mỹ đang áp thuế quan khắp nơi và thúc đẩy sản xuất nội địa. Nhưng lần này khác: kịch bản cho một giai đoạn chính sách tiền tệ siêu lỏng lẻo và nỗi lo lạm phát đã dập tắt tác động của thuế quan.
Điều đáng lo nhất: niềm tin vào USD như đồng tiền dự trữ đang lung lay. Khi các ngân hàng trung ương nhìn thấy Fed bị điều khiển từ xa bởi Nhà Trắng, họ tự hỏi: còn lý do gì để tin tưởng USD?
Thực tế, các ngân hàng trung ương đã bắt đầu âm thầm đa dạng hóa để tránh lệ thuộc vào USD: tăng dự trữ vàng, euro và thậm chí cả nhân dân tệ. Trung Quốc tăng mua vàng kỷ lục, Nga và Ấn Độ giao dịch bằng đồng nội tệ, EU thúc đẩy Euro số.
Kỳ vọng lạm phát – “Quả bom hẹn giờ”
Đây là điểm yếu lớn nhất trong chiến lược của Trump. Chỉ báo kỳ vọng lạm phát 5 năm trong 5 năm tới đang ở 2.34% (15/08), vừa chạm đỉnh 2.41% (28/07). Nếu vượt 2.5% và neo ở đó, Fed sẽ đối mặt với bài toán khó: tiếp tục bồ câu và mất uy tín hoàn toàn, hoặc quay lại thắt chặt và phá hỏng kế hoạch của Trump.
Lịch sử đã dạy bài học đắt giá. Tổng thống Nixon áp lực Fed giữ lãi suất thấp để tái đắc cử năm 1972, rồi Tổng thống Carter tiếp tục can thiệp – kết quả là thập kỷ lạm phát kinh hoàng gần 15% vào năm 1980. Chủ tịch FED Paul Volcker buộc phải tăng sốc lãi suất lên 20% năm 1981 để kiềm chế lạm phát, đẩy thất nghiệp vượt 10% – cái giá khủng khiếp để lấy lại niềm tin.
5. Tổng kết
Cuộc đấu quyền lực tại Fed đang đến hồi gay cấn. Trump đang tìm cách tăng cường sự phối hợp giữa Fed và chính quyền, với Scott Bessent tại Bộ Tài chính và những thành viên mới tại Fed có cùng tầm nhìn về chính sách kinh tế.
Sự thay đổi này có thể mang lại cả cơ hội và thách thức. Về mặt tích cực, việc đồng bộ chính sách tiền tệ với mục tiêu phát triển kinh tế có thể tạo ra sự nhất quán và hiệu quả hơn. Tuy nhiên, điều này cũng có nghĩa các quyết định lãi suất có thể chịu ảnh hưởng nhiều hơn từ yếu tố chính trị thay vì chỉ dựa trên dữ liệu kinh tế thuần túy.
Thị trường sẽ theo dõi sát sao những thay đổi này, có thể tạo ra biến động cho USD, vàng và Bitcoin. Câu hỏi lớn không phải ai đúng ai sai, mà là liệu mô hình mới này có mang lại kết quả tích cực cho nền kinh tế Mỹ và thị trường toàn cầu hay không. Dù sao, kết quả cũng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền của tất cả chúng ta.
