Vì sao người Việt liên tục sập bẫy coin rác hàng nghìn tỷ?

1. Bức tranh toàn cảnh lừa đảo crypto tại Việt Nam

Theo khảo sát của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia năm 2024, tổng thiệt hại do lừa đảo trực tuyến gây ra trong năm 2024 ước tính lên tới 18.900 tỷ đồng.

• Có 70,72% người dùng từng nhận được lời mời đầu tư vào các sàn giao dịch không rõ nguồn gốc nhưng cam kết không rủi ro, lợi nhuận cao.
• Và trong đó cứ 220 người thì có 1 người là nạn nhân của lừa đảo trực tuyến, với tỷ lệ 0,45%.

Chỉ trong vài tháng cuối năm 2025, công an liên tục công bố triệt phá các đường dây lừa đảo tiền ảo quy mô lớn.

Mới nhất, ngày 21/12, Công an tỉnh Đắk Lắk đã triệt phá đường dây lừa đảo thông qua việc kêu gọi đầu tư đồng tiền điện tử Kay thuộc dự án Kayple. Từ tháng 9/2024 đến tháng 8/2025, đã có hơn 4.000 ví đầu tư bị chiếm đoạt với tổng số tiền tương đương 1.275 tỷ đồng.

Trước đó một tuần, Công an TP Đà Nẵng cũng triệt phá chuyên án lừa đảo tiền ảo DRK do Huỳnh Đức Vân (33 tuổi) cầm đầu. Các đối tượng đã chiếm đoạt của nhà đầu tư số tiền điện tử tương đương khoảng 2.000 tỷ đồng vào năm 2021.

Ngoài ra, còn rất nhiều vụ án khác như: Toptrade1 (2.600 tỷ đồng), MTC Matrix Chain (10.000 tỷ đồng), đồng MPX (2.000 tỷ đồng), Coolcat (200 tỷ đồng), đồng PAYN tại Phú Thọ (hàng tỷ USD), đồng QFS lượng tử (hàng chục tỷ đồng), cùng hệ sinh thái sàn BO như Wefinex, Pocinex, Remitex, Bitono (hàng trăm tỷ đồng),…

Điều đáng lo ngại là hơn một nửa số nạn nhân chọn cách im lặng. Có thể vì xấu hổ, có thể vì nghĩ rằng tiền đã mất thì không lấy lại được, hoặc cũng có thể vì chính họ cũng không hiểu rõ mình đã bị lừa như thế nào. Và đó chính là lý do tại sao những kẻ lừa đảo vẫn tiếp tục hoạt động, vẫn tiếp tục vẽ ra những dự án mới, và vẫn tiếp tục chiếm đoạt hàng nghìn tỷ đồng từ đồng bào Việt.

2. Kịch bản lừa đảo quen thuộc đến đáng sợ

Ảnh chụp màn hình lợi nhuận khủng, video livestream khoe xe sang nhà đẹp, những lời cam kết lãi suất 8-21% mỗi tháng, và cả những leader nhiệt tình hướng dẫn từng bước nạp tiền. Đó chính xác là cách mà hàng nghìn người Việt đã bị lừa mất nghìn tỷ đồng.

Bước 1: Vẽ ra một dự án hoành tráng

Mọi vụ lừa đảo đều bắt đầu từ một cái tên nghe rất chuyên nghiệp. Kayple, DRK, Toptrade1, WorldMall, Matrix Chain… Mỗi dự án đều được khoác lên mình vỏ bọc công nghệ cao với đầy đủ những từ khóa thời thượng.

Lấy vụ Kayple làm ví dụ. Dự án này được quảng bá là hệ sinh thái blockchain hiện đại, tích hợp sàn giao dịch phi tập trung (DEX), nền tảng game Play-to-Earn, giao dịch tự động bằng trí tuệ nhân tạo (AI), có khả năng sinh lợi cao và trả lãi theo số tiền đầu tư.

Nghe thì rất hoành tráng nhưng thực tế thì hệ thống này không có bất kỳ hoạt động kinh doanh hay công nghệ lõi nào. Tất cả chỉ là một phần mềm được thuê viết với mục đích duy nhất nhằm chiếm đoạt tiền của nhà đầu tư.

Bước 2: Tạo cảm giác khan hiếm và FOMO

Sau khi có vỏ bọc đẹp, bước tiếp theo là tạo tâm lý “không mua bây giờ thì muộn mất”.

Các đối tượng tạo cảm giác khan hiếm khi giới hạn số lượng đồng Kay lưu hành, từ đó đẩy giá trị quy đổi tăng mạnh. Có thời điểm, mỗi Kay được quy đổi tương đương 2 USDT (khoảng 52.000 đồng), khiến nhiều người tin rằng đây là cơ hội đầu tư sinh lời lớn.

Tấn và Út còn quảng cáo rằng dự án Kayple được tạo lập ở nước ngoài, hiện thu hút rất nhiều người ở các quốc gia trên thế giới tham gia đầu tư nhưng chỉ có 7 triệu đồng KAY nên thời gian tới sẽ rất khan hiếm.

Chiêu này đánh trúng tâm lý FOMO – Ai cũng sợ bỏ lỡ cơ hội, ai cũng muốn vào sớm để chốt được giá tốt. Và khi thấy giá token liên tục tăng, người ta càng tin rằng đây là dự án tiềm năng.

Bước 3: Dựng đội ngũ leader để tạo lòng tin

Đây là bước quan trọng nhất trong toàn bộ kịch bản lừa đảo.

Tấn và Út thuê một số cá nhân khác làm Leader phát triển dự án ở các tỉnh thành với nhiệm vụ tìm kiếm, quảng bá, hướng dẫn các bị hại tham gia đầu tư. Nhóm Leader được chi trả bằng USDT hằng tuần từ số tiền mà các đối tượng chiếm đoạt của bị hại.

Để người dân tin tưởng, nhóm người tổ chức các hội thảo, cuộc họp trực tuyến. Chúng tạo các nhóm Zalo, Telegram đăng tải hình ảnh về lợi nhuận hằng tháng, tạo vỏ bọc giàu có, khoe khoang tài sản.

Mô hình này hoạt động như một kim tự tháp đa cấp. Người mới tham gia nhìn thấy leader khoe lợi nhuận, tưởng rằng đó là thật, nên cũng nạp tiền theo. Tiền của người sau được dùng để trả cho người trước, tạo ra ảo giác rằng dự án đang sinh lời.

Bước 4: Tất cả chỉ là con số ảo

Điều đáng sợ nhất là ngay cả khi bạn nhìn vào ví điện tử của mình và thấy số dư đang tăng, đó cũng chỉ là ảo giác.

Toàn bộ tiền đầu tư của các bị hại được chuyển thẳng vào ví điện tử do Mai Minh Tấn quản lý. Số USDT và KAY hiển thị trên ví Kayple của nhà đầu tư chỉ là dữ liệu ảo, do các đối tượng lập trình để đánh lừa người tham gia.

Tiền thật của bạn đã bị rút ra ngay từ lúc nạp vào. Còn những con số lợi nhuận thấy trên màn hình chỉ là một đoạn code được viết sẵn, không có giá trị thực tế.

Bước 5: Sập sàn và biến mất

Khi dòng tiền mới không còn đổ vào, kịch bản cuối cùng được kích hoạt.

Đến cuối tháng 8/2025, khi toàn bộ số tiền USDT chiếm đoạt được đã bị rút ruột hết, hai đối tượng này thống nhất cho sập hệ thống để người tham gia không thể đăng nhập, đồng thời thông báo rằng phần mềm ở nước ngoài đang được bảo trì.

Các đối tượng sau đó hạ dần giá trị đồng KAY, mục đích để bị hại nghĩ là việc đầu tư bị thua lỗ nên không báo cáo cơ quan chức năng.

Đây là lý do vì sao nhiều nạn nhân im lặng. Họ nghĩ mình thua lỗ do thị trường biến động, do đen đủi, chứ không nhận ra mình đã bị lừa ngay từ đầu.

3. Vì sao người Việt liên tục sập bẫy coin rác hàng nghìn tỷ?

Tâm lý làm giàu nhanh chính là tử huyệt của nhà đầu tư Việt:

Chân dung nhà đầu tư crypto Việt Nam

Thu nhập bình quân đầu người tại Việt Nam năm 2024 đạt 5,4 triệu đồng/tháng. Ở khu vực thành thị, con số này là 6,9 triệu đồng. Trong khi đó, giá một căn hộ ở đô thị lên đến 3-4 tỷ đồng.

Cụ thể hơn, theo Coin98 Insights, mức thu nhập phổ biến của nhà đầu tư crypto Việt Nam là 10-25 triệu VNĐ/tháng (chiếm 45,82%) và dưới 10 triệu/tháng (chiếm 26,22%). Nói cách khác, hơn 70% người tham gia crypto Việt có thu nhập dưới 25 triệu đồng/tháng. Đây là nhóm người đang đi làm văn phòng, công nhân, sinh viên mới ra trường, hoặc những người đang tìm cách thoát khỏi vòng xoáy “làm thuê cả đời vẫn không đủ mua nhà”.

Đây chính là bối cảnh khiến crypto trở thành giấc mơ của hàng triệu người Việt.

Mỉa mai thay, chính ông Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình), chủ mưu trong vụ án lừa đảo tiền số AntEx khiến 30.000 nhà đầu tư mất tiền, lại từng phát biểu: “Hầu hết những người đầu tư vào crypto là người nghèo, ít tiền nhưng muốn làm giàu nhanh. Chúng ta cứ nghe đồng coin này hôm trước đến hôm sau tăng 5 lần, thế là lao vào.”

Nhận định này có thể gây tranh cãi, nhưng nó phản ánh thực tế rằng phần lớn nhà đầu tư Việt đến với crypto không phải vì hiểu công nghệ blockchain, mà vì muốn tìm một lối tắt để làm giàu với tâm lý chung là làm thuê thì bao giờ mới giàu, phải crypto mới giàu nhanh được.

FOMO – Nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội

FOMO (Fear of Missing Out) là thuật ngữ mô tả tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội, thường nảy sinh khi cá nhân nhận thấy người khác đang đạt được điều gì đó mà mình chưa có.

Ví dụ: Bạn thấy đồng coin A tăng 50% trong một tuần. Bạn bè trong group Telegram liên tục khoe screenshot lợi nhuận. Bạn nghĩ: “Nếu không mua bây giờ, mai nó tăng thêm 50% nữa thì sao?”. Và thế là bạn all-in mà không cần tìm hiểu dự án đó làm gì, đội ngũ là ai, tokenomics như thế nào.

FOMO khiến nhà đầu tư quên mất nguyên tắc quan trọng là khi giá tăng mạnh chưa chắc là thời điểm tốt để mua vào, đặc biệt nếu không đi kèm với kiến thức về dự án và những kẻ lừa đảo hiểu rõ điều này.

Việt Nam – Miền đất hứa cho cả cơ hội lẫn lừa đảo

Theo Triple-A, Việt Nam đứng thứ hai thế giới về tỷ lệ người dân sở hữu tiền số, với 21,2% dân số (khoảng 20 triệu người), cao hơn cả Mỹ (15,6%). Năm 2023, Chainalysis ghi nhận nhà đầu tư Việt Nam thu về 1,2 tỷ USD lợi nhuận từ crypto, chỉ xếp sau Mỹ (9,36 tỷ USD) và Anh (1,39 tỷ USD).

Số liệu cho thấy người dân ở các quốc gia thu nhập trung bình thấp có xu hướng chấp nhận crypto cao hơn. Điều này giải thích vì sao Việt Nam, Ấn Độ, Philippines dù thu nhập bình quân không cao nhưng tỷ lệ sở hữu crypto lại thuộc top đầu thế giới.

Có lẽ vì ở những quốc gia này, con đường làm giàu truyền thống sẽ dài và khó hơn. Crypto xuất hiện như một lối tắt, một cơ hội đổi đời trong thời gian ngắn. Khi hàng triệu người đang háo hức tìm kiếm cơ hội như vậy, kẻ lừa đảo chỉ cần vẽ ra một dự án có vẻ hấp dẫn rồi ngồi chờ tiền chảy vào.

4. Những lỗ hổng giúp lừa đảo crypto nở rộ tại Việt Nam

Khoảng trống pháp lý: Gần một thập kỷ vùng xám

Các nhà lập pháp cũng như các cơ quan thực thi pháp luật đã mất nhiều năm nghiên cứu, tranh cãi về tính hợp pháp của đồng tiền số. Trong khi đó thì hàng triệu người Việt vẫn đang giao dịch hàng trăm tỷ USD mỗi năm.

Và khi xảy ra lừa đảo, nạn nhân gần như không có cơ sở pháp lý để đòi lại tài sản. Kẻ lừa đảo cũng biết điều này và tận dụng triệt để.

-> Tin tốt là tình hình đang có chuyển biến. Luật Công nghiệp công nghệ số (có hiệu lực từ 01/01/2026) lần đầu tiên đưa ra định nghĩa chính thức về tài sản số trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Tiếp đó, Nghị quyết 05/2025/NQ-CP (có hiệu lực từ 9/9/2025) cho phép thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong 5 năm.

Dữ liệu cá nhân bị lộ lọt tràn lan

Theo Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, 66,24% người dùng Việt Nam đã từng bị lộ thông tin cá nhân trên mạng. Đây là mỏ vàng để kẻ lừa đảo khai thác.

Khi biết được tên, số điện thoại, nơi làm việc, thậm chí lịch sử giao dịch của bạn, kẻ lừa đảo có thể tạo ra những kịch bản cực kỳ thuyết phục. Chúng biết bạn quan tâm đến crypto, biết bạn đang tìm kiếm cơ hội đầu tư, và tiếp cận bạn qua những kênh có vẻ đáng tin như hội nhóm đầu tư, trang tin tức tài chính, hoặc thậm chí qua người quen.

Thiếu kiến thức về blockchain

Nếu hiểu về blockchain, nhà đầu tư sẽ biết cách kiểm tra xem một đồng coin có thực sự tồn tại trên blockchain hay không, giao dịch có được ghi nhận công khai hay không, hay ví của dự án có hoạt động minh bạch hay không. Nhưng khi không có kiến thức này, họ hoàn toàn phụ thuộc vào những gì kẻ lừa đảo trình bày trên màn hình.

Và đặc biệt là ghi nhớ nguyên tắc: nếu một dự án hứa hẹn lợi nhuận cao mà không giải thích rõ ràng lợi nhuận đó đến từ đâu, đó gần như chắc chắn là lừa đảo.

Nếu bạn mới bắt đầu tìm hiểu về thị trường crypto và chưa biết bắt đầu từ đâu, hãy tham khảo Cẩm nang đầu tư Crypto cho người mới của 5 Phút Crypto. Tại đây, bạn sẽ được hướng dẫn từ những kiến thức nền tảng nhất để tự nghiên cứu và đánh giá một dự án trước khi đầu tư.

5. Lời kết

Thị trường crypto có tiềm năng thực sự. Có những người đã thay đổi cuộc đời nhờ đầu tư đúng thời điểm, đúng dự án. Nhưng cũng có hàng triệu người mất trắng vì thiếu kiến thức và bị kẻ xấu lợi dụng. Ranh giới giữa cơ hội và cạm bẫy trong thị trường này mỏng manh hơn bất kỳ lĩnh vực đầu tư nào khác.

Với khung pháp lý đang dần được hoàn thiện tại Việt Nam, hy vọng trong tương lai, thị trường sẽ minh bạch hơn và nhà đầu tư sẽ được bảo vệ tốt hơn. Nhưng 5phutcrypto.io cần làm rõ rằng luật pháp chỉ có thể hỗ trợ, không thể thay thế sự tỉnh táo của mỗi người. Trong giai đoạn chuyển tiếp này, bạn vẫn phải là người bảo vệ chính mình.