1. Mối quan hệ kinh tế của Việt Nam và cả hai nước
Để hiểu rõ hơn về mức độ tác động của cuộc xung đột, chúng ta cùng đi qua tổng quan về mối quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và cả hai nước.
1.1 Việt Nam – Thái Lan: Từ anh em đến đối tác chiến lược toàn diện
Tháng 5/2025 vừa rồi, Việt Nam và Thái Lan chính thức nâng cấp quan hệ thành Đối tác Chiến lược Toàn diện. Dễ hiểu thì Thái Lan giờ là đối tác thân thiết nhất của mình trong ASEAN – ngang tầm với các “ông lớn” như Mỹ, Trung Quốc, Nga.
Con số nói lên tất cả: kim ngạch thương mại 20,23 tỷ USD năm 2024 và đặt mục tiêu 25 tỷ vào 2030. Thái không những mua bán nhiều nhất ASEAN với mình mà còn chịu chi đầu tư 767 dự án với tổng trị giá 15 tỷ USD. Các ông lớn Thái Lan mà bạn có thể quen tên như: Central Retail Group (CRG) đầu tư trong lĩnh vực hoá mỹ phẩm, hàng tiêu dùng, CP Group- chăn nuôi, SCG (Siam Cement Group) chuyên hóa dầu, vật liệu xây dựng,…
Hai nước cũng đã ký 8 thỏa thuận hợp tác mới vào tháng 5/2025, từ thương mại, đầu tư cho đến chống ma túy và công nghệ. Kế hoạch “Ba Kết nối” được đưa ra nhằm thúc đẩy kết nối chuỗi cung ứng, kinh tế địa phương và phát triển bền vững.
1.2 Việt Nam – Campuchia: Láng giềng gần gũi với quá khứ phức tạp
Nói đến Campuchia, mỗi người Việt Nam có lẽ đều nhớ đến giai đoạn 1979 -1989 khi chúng ta phải vác súng qua để giúp láng giềng thoát khỏi Khmer Đỏ. Thời đó Việt Nam phải chi 1/3 ngân sách cho quân sự, trong đó chi phí cho việc duy trì 180.000 quân (khoảng 10% tổng quân số toàn quốc lúc bấy giờ) tại Campuchia chiếm phần lớn tổng ngân sách quốc gia quân sự chỉ riêng cho cuộc chiến này.
Và cái giá cho tình láng giềng này là hơn 8.000 thương vong. Nhưng chính những hy sinh ấy đã tạo nên nền tảng cho mối quan hệ sâu sắc giữa hai dân tộc ngày nay.
Kim ngạch thương mại từ 8 tỷ USD (2023) nhảy lên 10 tỷ USD (2024). Việt Nam giờ là nhà đầu tư ASEAN lớn nhất của Campuchia với 3,5 tỷ USD cho 206 dự án, chỉ riêng năm 2024 Việt Nam đã rót thêm 550 triệu USD.
1.3 Vị trí “nút thắt” trong bản đồ kinh tế khu vực
Việt Nam đang đóng vai trò “nút thắt” trong hệ thống hành lang kinh tế Mekong mở rộng. Đây là một hệ thống đường cao tốc và cảng biển nối các nước tiểu vùng sông Mekong – bao gồm Việt Nam, Thái Lan, Campuchia, Lào, Myanmar và phần Vân Nam của Trung Quốc.
Ngoài phục vụ mục đích đi lại, tuyến đường này còn được thiết kế để giảm chi phí vận chuyển, đẩy mạnh giao thương. Với tình hình chiến sự ngày càng căng thẳng, Việt Nam có thể là lựa chọn thay thế cho hàng triệu tấn hàng xuất khẩu nhờ hệ thống cảng biển dày đặc phía Đông.
Đọc thêm: Chuyện quái gì đang xảy ra với nền kinh tế Trung Quốc vậy?
2. Kinh tế Việt Nam sẽ ra sao nếu Thái Lan – Campuchia leo thang?
2.1 Thương mại
Tác động trực tiếp nhất là kim ngạch thương mại 30 tỷ USD (20 tỷ với Thái Lan + 10 tỷ với Campuchia), con số mà Việt Nam xây dựng được qua bao năm nỗ lực.
Khi biên giới đóng cửa, hàng hóa phải chuyển hướng qua Lào hoặc đường vòng khác. Theo nhiều nghiên cứu, chi phí logistics có thể tăng 30-40% và thời gian vận chuyển kéo dài thêm 40%. Một thùng dầu Thái từ 100 USD có thể nhảy lên 130-140 USD.
Cái đau đầu nhất là chuỗi cung ứng. Việt Nam nhập khẩu 12 tỷ USD xăng dầu, ô tô và thiết bị bán dẫn từ Thái Lan. Mà thiếu nguồn cung này thì giá xăng trong nước tăng vọt là chuyện chắc như đinh đóng cột. Từ tiền đổ xăng xe máy hàng ngày đến chi phí vận chuyển, tất cả đều ảnh hưởng đến ví tiền nhà mình.
2.2 18,5 tỷ USD đầu tư “đứng trên bờ vực thẳm”
Tác động thứ hai không kém phần nghiêm trọng là rủi ro cho các dự án đầu tư hiện có. Như đã đề cập, Thái Lan đang đầu tư khoảng 15 tỷ USD từ 767 dự án tại Việt Nam, và nước ta cũng rót hơn 3,5 tỷ USD vào Campuchia với 206 dự án. Tổng gần 18,5 tỷ USD này đối mặt rủi ro gián đoạn vì chiến tranh.
Chưa kể FDI nửa đầu năm nay của Việt Nam đạt 21,51 tỷ USD (tăng 32,6% so với cùng kỳ năm trước), mà giờ dòng vốn Thái Lan, Campuchia gián đoạn thì không chỉ là con số. Mà đó còn là hàng nghìn việc làm có thể bị lung lay. Chưa kể các nhà đầu tư khác nhìn thấy khu vực này rủi ro thì cũng sẽ “dè chừng” hơn khi rót tiền.
2.3 Ngân sách nhà nước chịu áp lực kép
Mặt thứ ba là áp lực lên ngân sách nhà nước. Hiện tại, Việt Nam chi khoảng 2-3% GDP cho quốc phòng. Mà nếu tình hình căng thẳng thì có thể phải tăng lên 3-4% – tức là phải cắt từ chỗ khác để đổ vào an ninh biên giới.
Vừa rồi Việt Nam cũng mới đặt mục tiêu tăng trưởng GDP cuối năm lên 8,3-8,5%, mà giờ phải chuyển tiền từ giáo dục, y tế, xây dựng sang quốc phòng, do đó mục tiêu phát triển dài hạn phần nào sẽ bị ảnh hưởng.
Đặc biệt lo lắng là chuyện khủng hoảng nhân đạo. Ai còn nhớ thập niên 1980, hàng trăm nghìn người Campuchia phải chạy loạn sang mình. Nếu lịch sử lặp lại thì các tỉnh biên giới như An Giang, Kiên Giang, Tây Ninh lại phải gồng gánh – từ chỗ ở, cơm nước đến chữa bệnh, cho con em học hành. Việt Nam cũng không thể để mặc anh em láng giềng, nhưng gánh nặng này cũng không nhẹ chút nào.
3. Trong nguy có cơ
Chiến tranh là điều không ai mong muốn, tuy nhiên, có một thực tế rằng bên cạnh những rủi ro thì cũng có những điểm sáng mà Việt Nam có thể khai thác..
3.1 Việt Nam có thể trở thành “siêu trung tâm logistics” Đông Nam Á
Việt Nam đang nằm ở vị trí “vàng” trong hệ thống hành lang kinh tế Mekong. Khi tuyến đường thương mại Thái-Cam bị gián đoạn, các dòng hàng hóa sẽ phải tìm đường khác.
- Tuyến đường bộ phổ biến nhất cho hàng từ Thái sang Việt Nam là qua Lào – gọi là hành lang Đông – Tây. Cụ thể, từ Bangkok (Thái Lan), hàng đi qua biên giới Mukdahan – Savannakhet (Lào), rồi theo Quốc lộ 9 của Lào đến biên giới Lao Bảo (Quảng Trị, Việt Nam). Đây là lựa chọn hàng đầu vì tránh được biên giới nóng Thái – Cam, và kết nối trực tiếp với hành lang Bắc – Nam của Việt Nam.
- Hàng xuất khẩu của Cam thay vì chọn cảng biển Laem Chabang (Thái Lan) thì có thể sử dụng tuyến Phnom Penh – Bavet – Mộc Bài – TPHCM, để chuyển hàng ra cảng Cái Mép để xuất khẩu. (Cao tốc P.HCM – Mộc Bài vào ngày dự kiến hoàn thành vào ngày 31-12-2027). Với địa hình lý tưởng giáp Biển Đông, Campuchia còn có thể chọn vô số các cảng biển khác từ TPHCM, Hải Phòng đến Đà Nẵng.
Điều này không chỉ mang lại doanh thu cho các cảng mà còn thúc đẩy phát triển toàn bộ ngành logistics Việt Nam.
3.2 Cơ hội cạnh tranh thị phần của Thái Lan tại Campuchia
Thái Lan hiện là nhà đầu tư lớn thứ 6 ở Campuchia, nắm thế thượng phong về kinh tế. Nhưng nếu xung đột làm Thái Lan “tắc đường”, Việt Nam hoàn toàn có thể chen chân vào. Kim ngạch Việt – Cam đã chiếm 20% tổng thương mại của Campuchia, con số này hoàn toàn có thể tăng lên nếu thay thế được một phần vai trò của Thái. Hàng gì mình bán được? Gạo, cà phê, tôm cá, dệt may, cho tới xăng dầu – toàn thứ Campuchia đang cần.
3.3 Nâng tầm ngoại giao và tận dụng “cuộc chơi lớn” của các siêu cường
Việt Nam có quan hệ tốt với cả Thái Lan và Campuchia, đặt mình vào vị trí lý tưởng để làm người hòa giải. Kiểu như khi hai người bạn cãi nhau, ai cũng tin tưởng mình làm trung gian vậy. Nếu thành công trong vai trò này, Việt Nam có thể nâng tầm uy tín quốc tế thành một “cầu nối” thực sự của khu vực.
Xung đột Thái – Cam không chỉ là chuyện của 2 nước nhỏ, mà còn kéo theo các “ông lớn”, vì cơ bản Thái có sự hậu thuẫn bởi Mỹ và Campuchia có anh lớn Trung Quốc chống lưng. Do đó với vai trò là láng giềng của 2 nước, Việt Nam cũng phần nào bị tác động.
Chưa kể, các siêu cường khác như Nhật Bản, Hàn Quốc, EU cũng sẽ nhìn Việt Nam như một “điểm neo” ổn định giữa khu vực đầy biến động.
4. Tổng kết
Theo các chuyên gia, cuộc xung đột biên giới giữa Thái Lan và Campuchia hiện chưa ảnh hưởng tiêu cực đến các lợi ích kinh tế cốt lõi của Việt Nam. Tuy nhiên, đây vẫn là rủi ro tiềm ẩn thường trực, và nếu căng thẳng leo thang có thể dẫn đến xung đột toàn diện, gây thiệt hại lớn không chỉ cho hai đối tác quan trọng là Thái Lan và Campuchia mà còn cho nhiều quốc gia khác trong khu vực, bao gồm Việt Nam.
Việt Nam là quốc gia đã từng chịu rất nhiều đau thương cho chiến tranh, hơn ai hết chúng ta hiểu rất rõ giá trị của 2 chữ HÒA BÌNH. Mong các nhà lãnh đạo 2 nước có thể kiềm chế và đối thoại trong hòa bình để nhân dân 2 nước, đặc biệt là nhân dân khu vực biên giới có thể yên ổn làm ăn.
