1. Toàn cảnh vụ kiện Pump.fun
Trong tháng 01/2025, Tòa án Quận Nam New York, Hoa Kỳ (sau đây sẽ gọi tắt là Toà án) tiếp nhận 2 vụ kiện mà bị đơn chính là nền tảng phát hành memecoin trên hệ sinh thái Solana – Pump.fun.
Do tính chất tương tự nhau, ngày 25/06/2025, Tòa án quyết định gộp 2 vụ kiện thành 1 vụ kiện tập thể, lấy tên chung là Aguilar v. Baton Corporation Ltd. d/b/a Pump.fun (số hồ sơ 1:25-cv-00880).
Đến tháng 07/2025, đơn kiện được sửa đổi lần đầu để bổ sung thêm 2 bị đơn là Solana và Jito Labs. Cáo buộc các tổ chức này cấu kết với nhau để tạo ra một hệ thống sân sau, nơi những Insider (người nội bộ) trục lợi bất chính, gây thiệt hại từ 4 đến 5,5 tỷ USD. Trong đó 98,6% memecoin trên Pump.fun là rug pull.
Tiếp đến là vào tháng 09/2025, một nguồn tin cung cấp 5.000 tin nhắn nội bộ và 10.000 tin nhắn khác vào tháng 10/2025 để tố các nhân viên tại Pump.fun, Jito Labs, Solana Labs có dấu hiệu hợp tác với nhau để thao túng thị trường.
Sự việc leo thang vào ngày 19/12/2025, thẩm phán liên bang chấp thuận bổ sung những tin nhắn này vào đơn kiện sửa đổi lần hai.
Tính đến thời điểm hiện tại, các bị đơn vẫn có thể nộp đơn yêu cầu bác bỏ vụ kiện cho tới ngày 07/01/2026 và chưa có kết luận chính thức nào. Tuy nhiên, việc Tòa án chấp thuận bổ sung hơn 15.000 tin nhắn nội bộ làm bằng chứng cho thấy vụ kiện này sẽ không bị bác bỏ một cách đơn giản.
2. Insider thao túng bằng cách nào?
Vậy các Insider thao túng bằng cách nào? Cùng 5 Phút Crypto bóc tách từng khía cạnh nhé!
Fairlaunch nhưng lại không fair
Fairlaunch 100% (ra mắt công bằng) là châm ngôn mà Pump.fun luôn miệng tuyên bố kể từ những ngày đầu nền tảng này được xây dựng. Những memecoin được tạo trên nền tảng này sẽ không bán presale (bán trước), không whitelist (ưu tiên mua trước) mà mọi người đều có cơ hội mua công bằng như nhau ngay tại thời điểm mà đồng coin đó được tạo.
Tuy nhiên, với cấu trúc hoạt động của blockchain, khi nút Buy xuất hiện, việc bạn nhấn nhanh hơn so với người khác không đồng nghĩa giao dịch của bạn được thực thi trước. Tất cả lệnh mua trên Pump.fun đều phải được gửi vào mạng Solana để chờ các validator (trình xác thực) sắp xếp và đóng gói để xác thực rồi ghi nhận vào block.
Điểm mấu chốt ở đây chính là việc các validator có quyền sắp xếp thứ tự của các giao dịch để xác thực. Tại cùng một thời điểm, dù bạn có nhấn nút Buy nhanh hơn nhưng nếu validator sắp xếp lệnh của người đến sau lên trước để xác thực thì hành động mua của bạn vẫn diễn ra sau người đó.
Và Insider tận dụng cấu trúc này để chèn lệnh mua lên trước lệnh của người chơi khác, hành vi này được thực hiện bằng một kỹ thuật gọi là MEV (Maximal Extractable Value).
Khi một memecoin mới tạo, thanh khoản còn thấp thì một lệnh có giá trị nhỏ thôi cũng có thể đẩy giá lên cao. Và lệnh giao dịch của những người chơi nhỏ lẻ diễn ra sau cũng đồng nghĩa với việc họ phải mua ở mức giá đã bị đẩy lên cao rồi.
Jito Bundles và MEV Bot
Đây là lúc giải thích vì sao Jito Labs lại bị đưa vào trong đơn kiện. Về mặt công nghệ, Jito không sai, nhưng sản phẩm Jito Bundles mà dự án này phát triển lại là công cụ để các Insider có thể thực hiện hành vi thao túng của mình.
Công cụ của Jito cung cấp một client cho phép người dùng gửi các gói lệnh giao dịch (bundle) kèm theo tiền tip để “hối lộ” cho các validator. Tiền hối lộ này sẽ là điều kiện để validator xếp giao dịch lên để xác thực, tip càng cao sẽ càng được ưu tiên xử lý trước.
Lúc này kịch bản của Insider ngay sát thời điểm memecoin được tạo sẽ như sau:
- Bước 1: Lấy dữ liệu của lệnh tạo memecoin trên Pump.fun từ dev (developer).
- Bước 2: Sử dụng MEV bot để gửi một bundle chứa cả dữ liệu của lệnh tạo và lệnh mua token qua Jito với mức tip cực cao. Vai trò của MEV bot là đảm bảo bundle chứa lệnh mua của Insider ngay trong cùng một block với lệnh tạo token, điều này là cực khó nếu như nhấn thủ công bằng tay vì block time của Solana chỉ có 400 mili giây.
- Bước 3: Validator (chạy thông qua phần mềm của Jito) nhận tiền tip và xếp lệnh của Insider lên ngay sau lệnh tạo token.
- Bước 4: Do cơ chế Bonding Curve, giá token tăng theo cấp số nhân với chỉ vài lệnh mua giá trị nhỏ. Còn lệnh của những người nghĩ rằng mình mua sớm lại bị đẩy xuống sau và khớp ở mức giá cao.
Số lượng SOL tip cho validator chạy trên Jito tăng mạnh mỗi khi khối lượng giao dịch trên Pump.fun cao đã phần nào cho thấy kịch bản này thực sự đã diễn ra với tần suất lớn.
3. Hậu quả và tác động của vụ kiện
Cho tới nay (29/12/2025), vụ kiện vẫn chưa có kết luận chính thức. Dù vậy, vụ kiện cũng đã và đang tạo ra nhiều hệ quả lớn:
- Phơi bày sự thao túng của memecoin: Từ lâu, memecoin đã được biết đến là trò chơi thao túng nhưng vụ kiện này còn cho thấy quy mô thao túng đó còn lớn hơn và được ngụy trang với lời hứa fairlaunch mà nền tảng như Pump.fun đã cam kết. Điều này sẽ khiến cho các nhà đầu tư mất niềm tin vào memecoin và làm dấy lên nghi vấn về tính công bằng ở những mảng DeFi khác, ví dụ như launchpad.
- Đặt ra yêu cầu phải có giải pháp cho lỗ hổng kỹ thuật: Nhiều người sẽ cho rằng Jito Labs và Solana chỉ cung cấp công nghệ, còn việc khai thác những lỗ hổng kỹ thuật cố hữu trong cấu trúc hoạt động không nằm trong phạm vi kiểm soát của họ. Tuy nhiên, nếu như không có các giải pháp để sớm giải quyết thì những lỗ hổng này sẽ gây mất niềm tin về tính công bằng và minh bạch của blockchain, cản trở việc phổ cập rộng rãi đến người dùng truyền thống.
- Tác động đến pháp lý: Nếu như vụ kiện này kết thúc mà phần thắng nghiêng về nguyên đơn thì sẽ tạo tiền lệ pháp lý xấu có thể gây khó khăn cho việc xây dựng các nền tảng blockchain sau này.
- Bài học cho các nhà đầu tư cá nhân: Vụ kiện này giúp nhà đầu tư cá nhân nhìn thấu về lời hứa fairlaunch của các nền tảng launchpad và suy nghĩ lại về cách chơi đua lệnh ngay block đầu tiên khi dự án vừa mới ra mắt. Điều này có thể kéo cả hệ Solana thụt lùi vì memecoin thường là lĩnh vực thu hút người dùng và khối lượng giao dịch trên hệ sinh thái này.
Bạn đánh giá ra sao về vụ kiện này? Liệu Pump.fun, Jito Labs hay Solana thực sự có lỗi và cần giải pháp để ngăn chặn hay không? Hãy cho 5phutcrypto.io biết ý kiến của bạn nhé!
Đọc thêm: Roadmap Solana: 3 giai đoạn thay đổi toàn diện hệ sinh thái
